Moskiewskie odkrycia i wynalazki, część pierwsza

przez | 20 stycznia, 2023
0 komentarzy

{Ten tekst w żaden sposób nie pochwala wschodniej dyktatury a prezentuje jedynie historię i najważniejsze konstrukcje pokazane przez NAMI. }

W carskiej Rosji jak i tuż po rewolucji z 1917 roku automobil był dobrem luksusowym. Przeciętny rosyjski chłop miał konia i furmankę a rowery można było spotkać głównie w miastach. Pojazdów napędzanych silnikami spalinowymi było niewiele a tylko najbogatsi byli w stanie pozwolić sobie na zakup i import nowego pojazdu. Tak – import, gdyż gospodarka była przestarzała i trudno było oczekiwać aby władze (czy to car, czy rewolucjoniści) były zainteresowane motoryzacją.

Produkcja? W drugiej dekadzie XX wieku tylko kilku domorosłych konstruktorów radzieckich posiadało skonstruowane przez siebie pojazdy. Nie było żadnej fabryki produkującej na masową skalę. Był Russo-Bałt (pierwotnie producent taboru kolejowego założony w 1969 roku), ale jego oferta była przeznaczona głównie dla wojska i najbogatszych klientów indywidualnych. To wkrótce miało się zmienić za sprawą NAMI – Naukowego Instytutu Samochodowo-Silnikowego (tłumaczenie).

Taką nazwę Instytut przyjął w 1920 roku. Zakład założony w 1918 roku przez pierwsze dwa lata nazywał się „Naukowym Laboratorium Samochodowym”. W 1920 roku nazwę zmieniono (na NAMI) by … w 1932 roku powołać w jego ramach część zajmującą się maszynami rolniczymi i w ten sposób przez 14 lat instytut nazywał się NATI – Naukowy Instytut Samochodowo-Traktorowy. Później nazwę z powrotem zmieniono na NAMI. Pokrętna historia nazw tej instytucji to lata wypełnione wieloma prototypami pojazdów, których nie powstydziłyby się europejskie biura projektowe.

NAMI TriKa

Źródło: NAMI

Wszystko zaczęło się od projektu pojazdu, bez którego trudno wyobrazić sobie radziecką motoryzację. To oczywiście aerosanie – pojazd łączący zalety samochodu z saniami. Ten rodzaj pojazdu doskonale sprawdzał się w czasie zimy i był chętnie nabywany przez wojsko. W historii NAMI znajdziemy kilkanaście konstrukcji tego typu. Pierwsze z nich, aerosanie BK i TriKa z lat 1920-1921 nie były pierwszymi tego typu konstrukcjami. Pomysł na ten pojazd datuje się na rok 1909. Kto był jego autorem?

Konstrukcję opatentował sam Igor Sikorsky (tak, ten od śmigłowców). NAMI przejęło technologię i doskonaliło przez kilkadziesiąt lat. Samochody dla przeciętnego Rosjanina? Na pierwszy samochód konstrukcji NAMI należało poczekać do 1927 roku. Pojazd zmontowano w dwa lata. Co ciekawe, pojazd trafił do produkcji niskoseryjnej i do 1930 zmontowano 403 sztuki w różnych wersjach nadwozia. „Radziecki CWS”? Tak, ale w oparciu o bliżej nieokreśloną „zachodnią technikę”.

NAMI 1

Źródło: 360carmuseum.com

Z 403 sztuk do dziś przetrwały dwa kompletne pojazdy. Oczywiście nie należało długo czekać aby na jego podwoziu zmontowano …. aerosanie. Dwa lata później NAMI było odpowiedzialne za ważny projekt – miało przygotować nowy model Forda na rynek radziecki. Nowy model A miał być produkowany w Związku Radzieckim i należało dostosować jego technikę do możliwości zakładów a także do specyficznych warunków radzieckiej zimy. Ten moment uważa się za początek masowej motoryzacji w Związku Radzieckim.

Na podwoziu tego Forda zmontowało ciężarówkę oraz … aerosanie. Na podwoziu amerykańskich Fordów udało się zmontować jeszcze kilka projektów, w tym ciężarówkę z napędem gąsienicowym konstrukcji Kegresse (Adolphe Kegresse – pioniera napędu gąsienicowego). W latach 1934-1936 niemal każdy pojazd NATI był ciężarówką – różne rozmiary i zastosowanie a wszystkie oparto na projektach Forda. W ten sposób projektowano oferty dwóch producentów – ZiS oraz GAZ. Późniejsze projekty tych producentów były jedynie ewolucją pierwszego projektu.

Projekty szybko się zestarzały, ale wśród przedwojennych modeli można znaleźć kilka ciekawych, wyprzedzających swoje czasy. NATI A był autobusem bez „ryjka” – cała jego długość mogła być przeznaczona dla pasażerów. Nadwozie przypominało najnowsze amerykańskie streamlinery. W 1939 roku pokazano model 23A będący wersją rozwojową legendarnego ZIS-a „Piać” (bohatera słynnego powiedzenia). Działalność Instytutu była związana z „ewentualnymi” działaniami wojennymi.

W czasie wojny Instytut zajmował się głównie „alternatywnymi” źródłami napędu co miało głównie oznaczać gazogeneratory, które można było dostosować do napędu wszystkiego. Paliwa płynne były „towarem strategicznym” dla wojska, gazogeneratory na drewno pozwoliły utrzymać transport cywilny. Ponadto eksperymentowano z lekkimi pojazdami terenowymi. W 1941 roku zmontowano pojazd o nazwie NATI AR – prototyp późniejszego GAZ-a 64. Do jego napędu użyto znanego silnika Forda – o poj. 3,3 dm3 i mocy 50 KM.

NATI AR

Źródło: Classic Car Catalogue

Ogółem zakłady GAZ-a zmontowały 646 sztuk tego pojazdu. Pojazd ten był większy od Willysa – ważył około 1200 kg i rozpędzał się do 100 km/h. Pomimo wielu wad był lepszym wyborem dla wojska niż GAZ 61V będący w zasadzie modelem osobowym (GAZ M1) wyposażonym w napęd na 4 koła. Instytut dopiero po wojnie ujawnił wszystkie swoje zdolności. Wreszcie można było kierować ofertę dla producentów pojazdów przeznaczonych na rynek cywilny. Co roku pokazywano nawet kilka konstrukcji.

Moskiewskie odkrycia i wynalazki, część druga

Moskiewskie odkrycia i wynalazki, część trzecia

Moskiewskie odkrycia i wynalazki, część czwarta (ostatnia)

Podobne wpisy:

Olds - pionier masowej motoryzacji

Brytania, rycerz i zwykłe zawory

Królowa i dyliżanse, część trzecia (ostatnia)

Życie i twórczość Wernera Langa

Nesbitt - facet od retro

Historia z sikawką w tle

Crosley - mikrosamochód w wielkiej Ameryce

Prawdziwe "dwa w jednym" - amfibie Alana Gibbsa

"Te wspaniałe kobiety w swych ryczących maszynach"