{"id":10538,"date":"2020-11-03T19:46:29","date_gmt":"2020-11-03T18:46:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/?p=10538"},"modified":"2022-01-22T14:55:54","modified_gmt":"2022-01-22T13:55:54","slug":"autobusem-przez-przedwojenna-polske-czesc-pierwsza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2020\/11\/03\/autobusem-przez-przedwojenna-polske-czesc-pierwsza\/","title":{"rendered":"Autobusem przez przedwojenn\u0105 Polsk\u0119, cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c w XIX wieku przez terytorium Polski przechodzi\u0142y trasy wieloosobowych karet, kt\u00f3re drogami l\u0105dowymi przewozi\u0142y ludzi za stosown\u0105 op\u0142at\u0105. Ten rodzaj transportu by\u0142 drogi i niebezpieczny. Podobnie jak na Dzikim Zachodzie – cz\u0119sto dochodzi\u0142o do napad\u00f3w rabunkowych a podr\u00f3\u017c trwa\u0142a wiele dni. W Krakowie przewozy konnymi omnibusami by\u0142y powszechne ju\u017c w 1875 roku. Wtedy zarejestrowano pierwsze przedsi\u0119biorstwo omnibusowe. Koniec wieku XIX i pojawienie si\u0119 pierwszych automobili spowodowa\u0142o zast\u0105pienie tych pojazd\u00f3w pierwszymi omnibusami z nap\u0119dem spalinowym lub parowym.<\/span><\/p>\n

Na Ziemiach Polskich pierwsze spalinowe autobusy produkowano ju\u017c w 1899 roku. Zaledwie kilka lat po konstrukcji Benza (jego wizja autobusu po raz pierwszy zosta\u0142a pokazana w 1895 roku) w szczeci\u0144skich zak\u0142adach Stoewera podj\u0119to si\u0119 konstrukcji nadwozia autobusowego na podwoziu ci\u0119\u017car\u00f3wki. Pojawi\u0142y si\u0119 one na ulicach polskich miast w pierwszych latach XX wieku. By\u0142y to w wi\u0119kszo\u015bci inicjatywy pierwszych prywatnych przedsi\u0119biorc\u00f3w i stanowi\u0142y raczej ciekawostk\u0119 ni\u017c sta\u0142y element ulic. Najwi\u0119cej by\u0142o ich na terenie Pomorza i obs\u0142ugiwa\u0142y g\u0142\u00f3wnie turyst\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jednym z pierwszych przedsi\u0119biorstw autobusowych by\u0142a linia autobusowa Bertholda Pabsta w Szczecinie, kt\u00f3ra dowozi\u0142a mieszka\u0144c\u00f3w nad k\u0105pielisko. W tym celu zakupiono 5 autobus\u00f3w z silnikami o mocy 10 KM. Tras\u0119 o d\u0142ugo\u015bci 5 km autobusy pokonywa\u0142y w 20 minut. Linia przetrwa\u0142a 5 lat i zosta\u0142a zlikwidowana w 1906 roku z powodu braku przystank\u00f3w przy linii tramwajowej. Brak po\u0142\u0105czenia z innym przewo\u017anikiem by\u0142 przyczyn\u0105 wielu upadk\u00f3w takich firm. W tym czasie w\u0142adze miast zacz\u0119\u0142y rozwa\u017ca\u0107 powo\u0142anie miejskich sp\u00f3\u0142ek autobusowych.<\/p>\n

Stoewer L4 – jeden z pierwszych autobus\u00f3w kursuj\u0105cych po Ziemiach Polskich<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: w\u0142asne<\/p>\n

Pierwsze pr\u00f3by wprowadzenia miejskiej komunikacji autobusowej podj\u0119to w Warszawie. Zgod\u0119 na przetestowanie ich na ulicach Warszawy wyda\u0142 car w 1909 roku. Pomys\u0142 okaza\u0142 si\u0119 zbyt ambitny – pojazdy by\u0142y prawie ca\u0142y czas w ruchu i cz\u0119sto psu\u0142y si\u0119.\u00a0 Ch\u0119tnych nie brakowa\u0142o, co wymusi\u0142o zwi\u0119kszenie liczby po\u0142\u0105cze\u0144 oraz zakup dodatkowych maszyn. Dopiero w 1920 roku wznowiono regularne kursy po Stolicy. Inne miasta w tym czasie wyprzedzi\u0142y Warszaw\u0119 i jeszcze w czasie zabor\u00f3w wprowadzi\u0142y regularne kursy po mie\u015bcie. Przyk\u0142adem by\u0142 Lublin i jego miejska sp\u00f3\u0142ka.<\/span><\/p>\n

W 1912 roku w Lublinie uruchomiono pierwsz\u0105 komunikacj\u0119 autobusow\u0105. Lubelska Sp\u00f3\u0142ka Samochodowa mia\u0142a 3 omnibusy produkcji Benza. Te by\u0142y uwa\u017cane za trwa\u0142e i bezobs\u0142ugowe, jednak pojazdy by\u0142y intensywnie u\u017cywane i cz\u0119sto psu\u0142y si\u0119 wzbudzaj\u0105c jednocze\u015bnie podziw gapi\u00f3w i za\u017cenowanie w\u015br\u00f3d pasa\u017cer\u00f3w. W drugiej dekadzie XX wieku wok\u00f3\u0142 Lublina zlokalizowano kilka podobnych sp\u00f3\u0142ek, z kt\u00f3rych najwi\u0119ksza zatrudnia\u0142a 83 osoby i by\u0142a w posiadaniu kilkunastu maszyn. Czy tylko Stoewer i Benz obs\u0142ugiwa\u0142 pierwsze linie autobusowe?<\/span><\/p>\n

Autobusy Stoewera stanowi\u0142y niewielki procent. Wi\u0119cej je\u017adzi\u0142o Berliet\u00f3w, Benz\u00f3w i Somua. Berliety trafi\u0142y do Polski ju\u017c podczas I Wojny \u015awiatowej i by\u0142y sta\u0142ym widokiem na ulicach polskich miast jeszcze w latach 70-tych (ich kolejne generacje). Zupe\u0142n\u0105 nowo\u015bci\u0105 by\u0142y autobusy marki Somua, kt\u00f3re w 20-leciu mi\u0119dzywojennym w du\u017cej liczbie kursowa\u0142y na terenie Warszawy i okolic. By\u0142y nie tylko nowoczesne, ale r\u00f3wnie\u017c solidne. Co ciekawe, do Warszawy trafi\u0142y egzemplarze z 4-cylindrowymi silnikami oraz jedna sztuka z silnikiem 6-cylindrowym.<\/p>\n

Autobus marki Somua na ulicy Warszawy<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: naszemiasto.pl<\/p>\n

Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 tych autobus\u00f3w by\u0142a wysoka pozycja kierowcy oraz maska silnika wznosz\u0105ca si\u0119 pod du\u017cym k\u0105tem. Somua wa\u017cy\u0142a 5,8 tony i mie\u015bci\u0142a 32 osoby. By\u0142a to warto\u015b\u0107 znaczna – wi\u0119kszo\u015b\u0107 autobus\u00f3w kursuj\u0105cych po polskich ulicach mie\u015bci\u0142a 20-24 osoby. Somua by\u0142a obecna na ulicach Stolicy jeszcze pod koniec lat 40-tych. Kursowa\u0142y nawet podczas wojny, ale z 45 sztuk, kt\u00f3re liczy\u0142 tabor warszawskiego MPK wojn\u0119 przetrwa\u0142y zaledwie 4 sztuki, po czym zosta\u0142y zez\u0142omowane z uwagi na brak dost\u0119pu do cz\u0119\u015bci. Jeden z autobus\u00f3w Somua odbudowa\u0142 AB Car i w \u015bwi\u0119ta kursuje po ulicach Warszawy.<\/p>\n

Czy w tym czasie produkowano polskie autobusy? W 1926 roku zacz\u0119to monta\u017c nadwozia autobusu na podwoziach ci\u0119\u017car\u00f3wek marki Lancia. W ci\u0105gu dw\u00f3ch lat zmontowano zaledwie 10 gotowych autobus\u00f3w. Pojazdy zmontowano w Sanockim „Sanowagu”, miejscu, gdzie kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej powstawa\u0142y autobusy marki SAN. W Ursusie w latach 1928-1934 powsta\u0142 Ursus AW, kt\u00f3rego oparto na podwoziu pierwszej polskiej ci\u0119\u017car\u00f3wki. Na prawdziwy „wysyp” polskich autobus\u00f3w nale\u017ca\u0142o poczeka\u0107 do lat 30-tych, kiedy na drogach pojawi\u0142y si\u0119 Chevrolety i Fiaty.<\/span><\/p>\n

Autobus polskiej produkcji – Ursus AW podczas kursu<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Samochody \u015awiata<\/p>\n

W zak\u0142adach PZIn\u017c na licencji Saurera powstawa\u0142 Zawrat. By\u0142 to autobus mieszcz\u0105cy 50 os\u00f3b. Alternatyw\u0105 dla niego by\u0142y importowane Skody i Henschele (niemiecki producent sk\u0142ad\u00f3w kolejowych, autobus\u00f3w i ci\u0119\u017car\u00f3wek). Rynek powoli zape\u0142nia\u0142 si\u0119 i ilo\u015b\u0107 po\u0142\u0105cze\u0144 wzrasta\u0142a. O „z\u0142apanie” autobusu by\u0142o \u0142atwiej, ale jak wygl\u0105da\u0142a podr\u00f3\u017c przedwojennym autobusem? Na ulicach miast sie\u0107 przystank\u00f3w by\u0142a na tyle g\u0119sta, \u017ce autobusy miejskie rozwija\u0142y najwy\u017cej 30 km\/h. W tym czasie siedzenia odmian miejskich nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od odmian d\u0142ugodystansowych.<\/p>\n

Podr\u00f3\u017c autobusem mi\u0119dzymiastowym by\u0142a wyzwaniem logistycznym. Baga\u017ce mocowano g\u0142\u00f3wnie z ty\u0142u i na dachu. Baga\u017cnik w pod\u0142odze by\u0142 wtedy pie\u015bni\u0105 przysz\u0142o\u015bci. Sie\u0107 przystank\u00f3w obejmowa\u0142a dworce w miastach. Wsie by\u0142y odci\u0119te od zdobyczy komunikacji zbiorowej. Chc\u0105c zazna\u0107 jazdy autobusem nale\u017ca\u0142o pokona\u0107 pieszo nawet kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w. Sie\u0107 dr\u00f3g obejmowa\u0142a g\u0142\u00f3wnie drogi gruntowe lub utwardzone kamieniami. Jakie pr\u0119dko\u015bci rozwijano w takim terenie? Obci\u0105\u017cony pojazd na takiej drodze rozwija\u0142 oko\u0142o 30-40 km\/h, ale cz\u0119sto pr\u0119dko\u015bci by\u0142y mniejsze.<\/p>\n

Autobusy na parkingu dworca w \u0141odzi – rok 1934<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n

Przepraw\u0119 przez drogi pomi\u0119dzy mniejszymi miejscowo\u015bciami mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do trud\u00f3w jazdy po Amazonii w czasie ulewy. Autobusy grz\u0119z\u0142y na podmok\u0142ych drogach gruntowych, na wybojach i „kocich \u0142bach” cz\u0119sto dochodzi\u0142o do uszkodzenia opon lub zawieszenia. Pokonanie odleg\u0142o\u015bci 200-300 km z przystankami potrafi\u0142o zaj\u0105\u0107 nawet kilkana\u015bcie godzin. Konkurencja w postaci kolei by\u0142a lepsza. Autobusy przyspieszy\u0142y dopiero w latach 50-tych. Tymczasem za przejazd nale\u017ca\u0142o zap\u0142aci\u0107, cho\u0107 zdarzali si\u0119 pasa\u017cerowie jad\u0105cy „na gap\u0119”. Ile warte by\u0142o ryzyko jazdy na „gap\u0119”?<\/p>\n

Autobusem przez przedwojenn\u0105 Polsk\u0119, cz\u0119\u015b\u0107 druga<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c w XIX wieku przez terytorium Polski przechodzi\u0142y trasy wieloosobowych karet, kt\u00f3re drogami l\u0105dowymi przewozi\u0142y ludzi za stosown\u0105 op\u0142at\u0105. Ten rodzaj transportu by\u0142 drogi i niebezpieczny. Podobnie jak na Dzikim Zachodzie – cz\u0119sto dochodzi\u0142o do napad\u00f3w rabunkowych a podr\u00f3\u017c trwa\u0142a wiele dni. W Krakowie przewozy konnymi omnibusami by\u0142y powszechne ju\u017c w 1875 roku. Wtedy zarejestrowano\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10552,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[2271,2270,1771,2272,2269],"class_list":["post-10538","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-jazda-autobusem-przed-wojna","tag-przedwojenne-autobusy","tag-stoewer","tag-transport-zbiorowy","tag-ursus-aw"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20.png",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20.png",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20.png",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20-300x225.png",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20.png",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20.png",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20.png",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20.png",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20.png",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Zrzut-ekranu-z-2020-11-03-19-37-20.png",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Ju\u017c w XIX wieku przez terytorium Polski przechodzi\u0142y trasy wieloosobowych karet, kt\u00f3re drogami l\u0105dowymi przewozi\u0142y ludzi za stosown\u0105 op\u0142at\u0105. Ten rodzaj transportu by\u0142 drogi i niebezpieczny. Podobnie jak na Dzikim Zachodzie – cz\u0119sto dochodzi\u0142o do napad\u00f3w rabunkowych a podr\u00f3\u017c trwa\u0142a wiele dni. W Krakowie przewozy konnymi omnibusami by\u0142y powszechne ju\u017c w 1875 roku. Wtedy zarejestrowano\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10538","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10538"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10538\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12699,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10538\/revisions\/12699"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10538"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10538"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10538"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}