{"id":10724,"date":"2020-12-18T18:43:03","date_gmt":"2020-12-18T17:43:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/?p=10724"},"modified":"2020-12-18T18:43:03","modified_gmt":"2020-12-18T17:43:03","slug":"loco-motion-czyli-para-na-torach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2020\/12\/18\/loco-motion-czyli-para-na-torach\/","title":{"rendered":"Loco … motion czyli par\u0105 na torach"},"content":{"rendered":"

Historia pojazd\u00f3w drogowych \u015bci\u015ble zwi\u0105zana jest z rozwojem kolei i pojazd\u00f3w parowych. Za „ojca kolei” uwa\u017ca si\u0119 Georga Stephensona (1781-1848). S\u0142usznie, ale nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce 25 lat wcze\u015bniej Richard Trevithick jako pierwszy zbudowa\u0142 lokomotyw\u0119 o nap\u0119dzie parowym. Historia kolei zacz\u0119\u0142a si\u0119 g\u0142\u0119boko pod ziemi\u0105 – w szybach kopalni. To w\u0142a\u015bnie tam 21-letni George rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 przy obs\u0142udze silnika parowego. Jakie by\u0142o przeznaczenie silnika w kopalni? S\u0142u\u017cy\u0142 do osuszania szyb\u00f3w, gdy\u017c w nich zbiera\u0142a si\u0119 woda a drewniana konstrukcja by\u0142a nara\u017cona na zgnicie co z kolei grozi\u0142o katastrof\u0105.<\/p>\n

Richard zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na spos\u00f3b w jaki w\u0119giel transportowano na powierzchni\u0119. Do ci\u0105gni\u0119cia wagonik\u00f3w u\u017cywano koni. W kopalni zamontowano rodzaj kolei konnej. Trasa by\u0142a zbudowana z drewnianych pali, na kt\u00f3rych u\u0142o\u017cono \u017celazne szyny. Podczas pracy Stephenson uczy\u0142 si\u0119 techniki maszyn parowych – wpad\u0142 na pomys\u0142 aby konia zast\u0105pi\u0107 maszyn\u0105, kt\u00f3ra osusza\u0142a szyby i wyrobiska. Dok\u0142adnie 14 czerwca 1814 roku w kopalni w Wylam ruszy\u0142a pierwsza parowa kolejka transportuj\u0105ca w\u0119giel. W tym dniu konia mechanicznego zast\u0105pi\u0142 ko\u0144 parowy.<\/p>\n

„Blucher” – jedna z pierwszych lokomotyw zmontowanych przez Stephensona<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: pinterest<\/p>\n

Pierwszy poci\u0105g towarowy rozwija\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 6 km\/h i trudu ci\u0105gn\u0105\u0142 30-tonowy \u0142adunek. Kolejka ci\u0105gni\u0119ta przez konie musia\u0142aby przewozi\u0107 to „na raty”, tymczasem poci\u0105g zrobi\u0142 to za jednym razem. Lokomotywa i wagony wydawa\u0142y si\u0119 ma\u0142e, ale konstrukcja by\u0142a ci\u0119\u017cka i solidna. Do 1820 roku Stephenson zmontowa\u0142 kilkana\u015bcie maszyn. Szybko zosta\u0142 doceniony i zyska\u0142 prac\u0119 przy budowie pierwszej kolei. Co ciekawe, jego pracodawcy nie byli przekonani do wynalazku lokomotywy, ale tylko do tor\u00f3w.\u00a0 Wagony nadal mia\u0142y by\u0107 ci\u0105gni\u0119te przez konie. Konstruktor nam\u00f3wi\u0142 inwestor\u00f3w na u\u017cycie jego wynalazku \u2013 lokomotywy.<\/p>\n

Ta decyzja zapad\u0142a 27 wrze\u015bnia 1825 roku – t\u0119 dat\u0119 uwa\u017ca si\u0119 za pocz\u0105tek kolei osobowej. Pierwszy odcinek tor\u00f3w liczy\u0142 16 km a parow\u00f3z pokonywa\u0142 go w dwie godziny. Czy oznacza\u0142o to pr\u0119dko\u015b\u0107 \u015bredni\u0105 8 km\/h. Nie, gdy\u017c chwilami sk\u0142ad przekracza\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 39 km\/h. Na tempo, jakim porusza\u0142 si\u0119 poci\u0105g mia\u0142o wp\u0142yw ukszta\u0142towanie terenu oraz masa wagon\u00f3w i \u0142adunku. Maszyna parowa nie mia\u0142a jeszcze du\u017cej mocy i poci\u0105g zwalnia\u0142 na podjazdach. Pierwszy sk\u0142ad kolejowy przewozi\u0142 80 ton w\u0119gla oraz kilku \u201ewa\u017cnych\u201d pasa\u017cer\u00f3w w specjalnie doczepionym wagonie osobowym.<\/p>\n

Stephenson tej konstrukcji nada\u0142 nazw\u0119 \u201eActive\u201d. Jednak zmieni\u0142 j\u0105 na \u201eLocomotion\u201d (po polsku lokomocja to synonim „przemieszczania si\u0119”). Poci\u0105g tak bardzo podoba\u0142 si\u0119 urz\u0119dnikom, \u017ce w 1829 roku Stephenson wygra\u0142 konkurs dla budowniczych kolei Liverpool-Manchester. W tym czasie po raz pierwszy pokazano lokomotyw\u0119 o nazwie \u201eRocket\u201d. By\u0142o to wsp\u00f3lne dzie\u0142o ojca i syna. Robert Stephenson by\u0142 w\u00f3wczas 27-letnim przysz\u0142ym dziedzicem wielkiej fabryki parowoz\u00f3w. Czy „Rakieta” by\u0142a szybka? Jak na swoje czasy … TAK.<\/p>\n

George Stephenson i jego „Rakieta”<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: SSPL Prints<\/p>\n

Wa\u017cy\u0142a 4,3 tony i potrafi\u0142a rozp\u0119dzi\u0107 si\u0119 do 30 MPH (48 km\/h). Nap\u0119dza\u0142a j\u0105 dwucylindrowa maszyna parowa. Elementem charakterystycznym budowy „Rakiety” by\u0142 komin – wysoki i umieszczony przed kot\u0142em. Konkurenci byli wyra\u017anie s\u0142absi lub nie dojechali do mety. „Rakieta” najszybciej pokona\u0142a tras\u0119 90 km, kt\u00f3r\u0105 wyznaczono na potrzeby konkursu. Inne lokomotywy by\u0142y wyra\u017anie wolniejsze lub nie wytrzymywa\u0142y trud\u00f3w wy\u015bcig\u00f3w, kt\u00f3re organizowano w tamtym czasie. Na ka\u017cdym z nich zgromadzi\u0142y si\u0119 rzesze gapi\u00f3w. Nie zawsze byli ostro\u017cni.<\/p>\n

Widz\u00f3w nale\u017ca\u0142o przegania\u0107, gdy\u017c nie byli \u015bwiadomi tego, \u017ce pojazd nie zatrzymuj\u0119 si\u0119 w miejscu. Potrzeba wielu metr\u00f3w aby wyhamowa\u0142 nawet z ma\u0142ej pr\u0119dko\u015bci. Niestety, 15 wrze\u015bnia 1830 roku lokomotywa pozbawi\u0142a \u017cycia Williama Huskissona. Nie by\u0142 on „zwyk\u0142ym” widzem a przedstawicielem parlamentu. Przyczyn\u0105 \u015bmiertelnego potr\u0105cenia by\u0142a nie pr\u0119dko\u015b\u0107 lokomotywy, ale nieuwaga przedstawiciela parlamentu z Liverpoolu, kt\u00f3ry sta\u0142 na torach i nie us\u0142ysza\u0142 nadje\u017cd\u017caj\u0105cego sk\u0142adu. Pomimo tego zdarzenia kolei nadal uwa\u017cano za bezpieczn\u0105.<\/p>\n

Stephenson zyska\u0142 uznanie Brytyjczyk\u00f3w. Za swoje zas\u0142ugi otrzyma\u0142 propozycj\u0119 obj\u0119cia stanowiska g\u0142\u00f3wnego in\u017cyniera brytyjskich kolei. Jego podw\u0142adnym w 1833 roku zosta\u0142 syn (nepotyzm?), kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 nadz\u00f3r nad budow\u0105 linii z Londynu do Birmingham. W tym czasie obaj Stephensonowie znale\u017ali wielu na\u015bladowc\u00f3w. W 1846 roku maszyna parowa ich konstrukcji zosta\u0142a rozbudowana o kolejny cylinder. By\u0142 to ostatni wynalazek w \u017cyciu Stephensona \u201estarszego\u201d.\u00a0 George Stephenson zmar\u0142 dwa lata p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

Sk\u0142ady kolejowe w pierwszej po\u0142owie XIX wieku<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: pinterest<\/p>\n

George Stephenson pozostawi\u0142 po sobie pomnik w postaci setek kilometr\u00f3w tor\u00f3w kolejowych. W tym czasie Robert ju\u017c nie kontynuowa\u0142 dzie\u0142a ojca. Robert od 1847 roku by\u0142 cz\u0142onkiem Partii Konserwatywnej i zasiada\u0142 w brytyjskim parlamencie. W latach 1855-1857 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 Prezydenta Instytutu In\u017cynier\u00f3w L\u0105dowych. Instytut ten zajmowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie pracami badawczymi nad rozwojem transportu ko\u0142owego. Prze\u017cy\u0142 ojca o 11 lat. Zmar\u0142 w 1859 roku. Przedsi\u0119biorstwo trafi\u0142o do kolejnego pokolenia rodziny Stephenson\u00f3w.<\/p>\n

W tym czasie kolej by\u0142a najlepiej rozwini\u0119tym \u015brodkiem transportu. Budowano coraz mocniejsze parowozy a pr\u0119dko\u015bci maksymalne sk\u0142ad\u00f3w przekracza\u0142y 50 MPH. W tym czasie coraz cz\u0119\u015bciej my\u015blano nad tym aby porusza\u0107 si\u0119 lokomotyw\u0105, ale bez tor\u00f3w.\u00a0 Na drogach pojawia\u0142y si\u0119 pierwsze lokomobile, kt\u00f3re jedynie potrzebowa\u0142y twardego pod\u0142o\u017ca zamiast tor\u00f3w. Firma Stephenson\u00f3w wkroczy\u0142a w XX wiek. Produkowa\u0142a lokomotywy oraz uczestniczy\u0142a w budowie tor\u00f3w w Indiach. W 1944 roku zak\u0142ady przej\u0119\u0142o General Electric.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia pojazd\u00f3w drogowych \u015bci\u015ble zwi\u0105zana jest z rozwojem kolei i pojazd\u00f3w parowych. Za „ojca kolei” uwa\u017ca si\u0119 Georga Stephensona (1781-1848). S\u0142usznie, ale nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce 25 lat wcze\u015bniej Richard Trevithick jako pierwszy zbudowa\u0142 lokomotyw\u0119 o nap\u0119dzie parowym. Historia kolei zacz\u0119\u0142a si\u0119 g\u0142\u0119boko pod ziemi\u0105 – w szybach kopalni. To w\u0142a\u015bnie tam 21-letni\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10732,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[2319,2320,461,631],"class_list":["post-10724","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-george-stephenson","tag-locomotion","tag-naped-parowy","tag-rocket"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518.jpg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518.jpg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518.jpg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518.jpg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518.jpg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518.jpg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518.jpg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518.jpg",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/d97i4518.jpg",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Historia pojazd\u00f3w drogowych \u015bci\u015ble zwi\u0105zana jest z rozwojem kolei i pojazd\u00f3w parowych. Za „ojca kolei” uwa\u017ca si\u0119 Georga Stephensona (1781-1848). S\u0142usznie, ale nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce 25 lat wcze\u015bniej Richard Trevithick jako pierwszy zbudowa\u0142 lokomotyw\u0119 o nap\u0119dzie parowym. Historia kolei zacz\u0119\u0142a si\u0119 g\u0142\u0119boko pod ziemi\u0105 – w szybach kopalni. To w\u0142a\u015bnie tam 21-letni\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10724","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10724"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10733,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10724\/revisions\/10733"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10732"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}