{"id":11590,"date":"2021-06-18T19:10:52","date_gmt":"2021-06-18T18:10:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/?p=11590"},"modified":"2021-11-26T11:03:09","modified_gmt":"2021-11-26T10:03:09","slug":"krol-jest-tylko-jeden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2021\/06\/18\/krol-jest-tylko-jeden\/","title":{"rendered":"H9 – kr\u00f3l jest tylko jeden"},"content":{"rendered":"

W latach 60-tych Polska potrzebowa\u0142a nowej generacji autobus\u00f3w. Dotychczasowe pochodzi\u0142y z okresu powojennego – by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie konstrukcje zachodnie, wyeksploatowane, nieekonomiczne i trudne w utrzymaniu. W tym okresie jedyn\u0105 fabryk\u0105 na terenie Polski, kt\u00f3ra w cz\u0119\u015bci zaopatrywa\u0142a rynek transportu zbiorowego by\u0142a fabryka w Sanoku. Monta\u017c Stara N52 i San H-01 nie by\u0142 efektywny – budowano ich zbyt ma\u0142o. Tymczasem rynek by\u0142 ch\u0142onny. Potrzebowano nowszej konstrukcji, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o dostosowa\u0107 do wielu potrzeb.<\/p>\n

Pojazd mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 wielu celom. Jednym z nich mia\u0142o by\u0107 dostosowanie do potrzeb szpitalnych. By\u0142 to czas, w kt\u00f3rym obawiano si\u0119 skutk\u00f3w wojny atomowej. Nowy pojazd mia\u0142 by\u0107 przeznaczony nie tylko do przewozu os\u00f3b zdrowych, ale w razie konfliktu zbrojnego s\u0142u\u017cy\u0107 jako „szpital na ko\u0142ach”. Tak oto rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 projekt autobusu, kt\u00f3ry znaj\u0105 wszyscy \u2013 Autosana H9. Autobus ten przez wiele lat by\u0142 sta\u0142ym elementem naszego krajobrazu – dost\u0119pny w wielu rodzajach zabudowy s\u0142u\u017cy\u0142 jako autobus miejski a tak\u017ce mi\u0119dzymiastowy. Historia H9 zaczyna si\u0119 w 1967 roku.<\/p>\n

W zaledwie kilka miesi\u0119cy uda\u0142o si\u0119 napisa\u0107 dokumentacj\u0119 a nast\u0119pnie w Jugos\u0142awii zmontowa\u0107 kilka rodzaj\u00f3w nadwozia. Dlaczego nie na terenie Polski? Projekt mia\u0142 by\u0107 rozwijany w tajemnicy oraz uznano, \u017ce polskie drogi nie s\u0105 idealne do testowania mechanizm\u00f3w nowego modelu. Pierwsza seria pr\u00f3bna liczy\u0142a 15 sztuk. W\u015br\u00f3d nich by\u0142y: odmiana miejska, podmiejska, turystyczna oraz mi\u0119dzymiastowa. Czym si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142y? Przede wszystkim uk\u0142adem siedze\u0144 oraz projektem drzwi. Jedne wyposa\u017cano w solidne drzwi, drugie w lekkie „harmonijki”.<\/p>\n

Autosan H9 jako sanitarka<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a> \u0179r\u00f3d\u0142o: odkrywca.pl<\/p>\n

Standardowo Autosan mia\u0142 \u00a0mie\u015bci\u0107 38 pasa\u017cer\u00f3w na miejscach siedz\u0105cych. Mia\u0142 \u00a0r\u00f3wnie\u017c mie\u015bci\u0107 \u00a0kilkunastu na miejscach \u2026 le\u017c\u0105cych. W jaki spos\u00f3b? Zgodnie z zaleceniem wojska mia\u0142 by\u0107 wyposa\u017cony w otwierany prz\u00f3d, przez kt\u00f3ry mo\u017cna by\u0142o wnie\u015b\u0107 nosze z rannymi. Wymaga\u0142o to zmiany pomys\u0142u na zabudow\u0119 przodu. Silnik mia\u0142 by\u0107 z ty\u0142u, co przes\u0105dzi\u0142o o niekorzystnym rozk\u0142adzie mas. Do wojny nie dosz\u0142o, ale otwierana klapa by\u0142a znakiem rozpoznawczym ka\u017cdego Autosana. W modelach przeznaczonych dla PKS by\u0142a na sta\u0142e zabudowana, w przeciwie\u0144stwie do silnika.<\/p>\n

By\u0142a to konstrukcja na licencji Leylanda. Mia\u0142a 6 cylindr\u00f3w w rz\u0119dzie, moc 125 KM i zamontowano j\u0105 za tyln\u0105 osi\u0105. Dost\u0119p do silnika u\u0142atwia\u0142y odchylane cz\u0119\u015bci nadwozia. Naprawy nie wymaga\u0142y specjalistycznego sprz\u0119tu. Z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna by\u0142o wymontowa\u0107 ca\u0142y silnik. Ile \u201ewyci\u0105ga\u0142\u201d Autosan? Obiecywano, \u017ce osi\u0105gnie pr\u0119dko\u015b\u0107 96 km\/h \u00a0przy \u015brednim zu\u017cyciu paliwa oko\u0142o 27 dm3<\/sup>. Ca\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a wa\u017cy\u0107 7444 kg i mierzy\u0107 9,16 m d\u0142ugo\u015bci. By\u0142y to \u015brednie warto\u015bci w tej klasie pojazd\u00f3w. Takie by\u0142y dane dla prototyp\u00f3w testowanych w Jugos\u0142awii. Tymczasem pierwsze polskie znacz\u0105co si\u0119 od nich r\u00f3\u017cni\u0142y.<\/p>\n

Na etapie prac projektowych i test\u00f3w zmieniono wiele. Masa pojazdu spad\u0142a do 7300 kg, zastosowano 5-biegow\u0105 przek\u0142adni\u0119 na licencji ZF i zmieniono uk\u0142ad siedze\u0144. Pojazd o nazwie „Sanok \u00a009” by\u0142 dostosowany do czas\u00f3w kolejnego kryzysu paliwowego. Przez inne prze\u0142o\u017cenia sta\u0142 si\u0119 wolniejszy –\u00a0 rozp\u0119dza\u0142 \u00a0si\u0119 80 km\/h i zu\u017cywa\u0142 22 litry paliwa na ka\u017cde 100 km. \u00a0Do 1973 \u00a0roku poczyniono wiele zmian, ale wygl\u0105d nadwozia nie zmienia\u0142 si\u0119. Nadal by\u0142y to ob\u0142e kszta\u0142ty i du\u017ce szyby. W tym czasie cz\u0119\u015b\u0107 prototyp\u00f3w trafi\u0142a do przedsi\u0119biorstw transportowych, gdzie rozpocz\u0119to testy na trasach krajowych.<\/p>\n

Silnik Autosana H9<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: A\u015a<\/p>\n

Produkcj\u0119 seryjn\u0105 rozpocz\u0119to w 1973 roku. Pojazd w wersji seryjnej mia\u0142 wiele cz\u0119\u015bci pochodz\u0105cych ze Stara. W gospodarce centralnie planowanej taka produkcja by\u0142a obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 norm\u0105. Wkr\u00f3tce „pokrewie\u0144stwo” da\u0142o zna\u0107 o sobie. Ujawni\u0142y si\u0119 problemy jako\u015bciowe. Na szcz\u0119\u015bcie dla PKS-\u00f3w cz\u0119\u015bci by\u0142y \u0142atwo dost\u0119pne, problemem by\u0142y jedynie kr\u00f3tkie przebiegi pomi\u0119dzy koniecznymi czynno\u015bciami serwisowymi. Niskie koszty zakupu z czasem jedynym „wabikiem” na klienta. Pojazd by\u0142 wielokrotnie modernizowany, ale cz\u0119\u015b\u0107 przedsi\u0119biorstw zrezygnowa\u0142a z oferty Autosana na rzecz u\u017cywanych zachodnich maszyn.<\/p>\n

Do spadku zainteresowania Autosanem H9 przyczyni\u0142y si\u0119 wypadki z jego udzia\u0142em. Pierwszy w Wilczym Jarze w 1978 roku, w kt\u00f3rym zgin\u0119\u0142o 30 os\u00f3b i w Gda\u0144sku w 1994, w kt\u00f3rym zgin\u0119\u0142y 32 osoby. W\u015br\u00f3d wielu przyczyn tak du\u017cej ilo\u015bci zabitych wskazywano m.in. konstrukcj\u0119 pojazdu, kt\u00f3rej prz\u00f3d nie mia\u0142 wzmocnie\u0144 a uderzenie w cokolwiek jego centraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 zawsze ko\u0144czy\u0142o si\u0119 znaczn\u0105 deformacj\u0105 przestrzeni pasa\u017cerskiej. Taka by\u0142a cena dostosowania do potrzeb wojska. W czasie najwi\u0119kszej popularno\u015bci H9 zyska\u0142 odmian\u0119 przed\u0142u\u017con\u0105, z zupe\u0142nie innym ty\u0142em i przodem.<\/p>\n

Zdj\u0119cie wraku z katastrofy w Gda\u0144sku<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: fakt.pl<\/p>\n

Tak oto Autosan ze swoim najbardziej znanym modelem wjecha\u0142 w XXI wiek. W\u015br\u00f3d odmian nadwozia i wn\u0119trza najcz\u0119\u015bciej \u00a0wybierano H9-21, co oznacza\u0142o \u00a0autobus mi\u0119dzymiastowy. W tej konfiguracji przez ostatnie lata produkcji do nap\u0119du u\u017cywano silnika \u00a0Andorii \u00a0o mocy 150 KM. Autobusy tej serii do dzi\u015b je\u017cd\u017c\u0105 po trasach wok\u00f3\u0142 ma\u0142ych miast i wsi. Niezale\u017cnie od mody na ekologiczne hybrydowe lub elektryczne autobusy, H9 by\u0142 podstawowym \u015brodkiem zbiorowej komunikacji jeszcze kilka lat temu. Nie ka\u017cde przedsi\u0119biorstwo by\u0142o sta\u0107 na nowoczesny autobus. t\u0119 luk\u0119 wype\u0142nia\u0142 Autosan.<\/p>\n

Czy Autosan H9 mia\u0142 \u00a0wady? Mia\u0142. Najwi\u0119ksz\u0105 by\u0142o poszycie szkieletu wykonane z blach o wyj\u0105tkowo niskiej jako\u015bci. Blachy te szybko korodowa\u0142y, przez co musia\u0142y by\u0107 naprawiane co kilka lat. Trwa\u0142o\u015b\u0107 nap\u0119du (silnika i przek\u0142adni) szacowano na oko\u0142o 500 000 km. Blacha cz\u0119sto po \u00a0po\u0142owie tego dystansu by\u0142a skorodowana na wylot. Nie przeszkodzi\u0142o to w eksporcie autobus\u00f3w do Czadu, Chin czy na Kostaryk\u0119. Ostatnie sztuki H9 wyprodukowano w 2006 roku, ale nie przeszkodzi\u0142o to w oferowaniu jego zmodernizowanych wersji \u00a0przez kolejnych kilka lat. Co \u00a0pozosta\u0142o po Autosanie?<\/p>\n

Tramp – wersja rozwojowa serii H9<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Blog.pl<\/p>\n

Obecnie fabryka jest cieniem dawnego przedsi\u0119biorstwa, z kt\u00f3rego eksportowano autobusy do najdalszych zak\u0105tk\u00f3w \u015bwiata. H9 wielu z Nas kojarzy si\u0119 z dzieci\u0144stwem, szko\u0142\u0105 i dojazdami do pracy. Nie by\u0142 idealny, ale pozostawa\u0142 w produkcji prawie przez 40 lat. Pod zmodernizowanym nadwoziem nadal znajdowa\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci pami\u0119taj\u0105ce lata 60-te. Do momentu og\u0142oszenia upad\u0142o\u015bci fabryka wyprodukowa\u0142a \u0142\u0105cznie 109 407 autobus\u00f3w. Je\u017cd\u017c\u0105cych i sprawnych H9 pozosta\u0142o niewiele. Najwi\u0119cej mo\u017cna ich spotka\u0107 na dworcach w ma\u0142ych miastach. To symbol naszej m\u0142odo\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W latach 60-tych Polska potrzebowa\u0142a nowej generacji autobus\u00f3w. Dotychczasowe pochodzi\u0142y z okresu powojennego – by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie konstrukcje zachodnie, wyeksploatowane, nieekonomiczne i trudne w utrzymaniu. W tym okresie jedyn\u0105 fabryk\u0105 na terenie Polski, kt\u00f3ra w cz\u0119\u015bci zaopatrywa\u0142a rynek transportu zbiorowego by\u0142a fabryka w Sanoku. Monta\u017c Stara N52 i San H-01 nie by\u0142 efektywny – budowano\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11604,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[2463,2464,2272,2465],"class_list":["post-11590","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-autosan","tag-autosan-h9-21","tag-transport-zbiorowy","tag-wypadki-autobusow"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN.jpg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN.jpg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN.jpg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN.jpg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN.jpg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN.jpg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN.jpg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN.jpg",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/comment_5xiHKv44fVKt5uDDYuaCALfHs6eBvOzN.jpg",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"W latach 60-tych Polska potrzebowa\u0142a nowej generacji autobus\u00f3w. Dotychczasowe pochodzi\u0142y z okresu powojennego – by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie konstrukcje zachodnie, wyeksploatowane, nieekonomiczne i trudne w utrzymaniu. W tym okresie jedyn\u0105 fabryk\u0105 na terenie Polski, kt\u00f3ra w cz\u0119\u015bci zaopatrywa\u0142a rynek transportu zbiorowego by\u0142a fabryka w Sanoku. Monta\u017c Stara N52 i San H-01 nie by\u0142 efektywny – budowano\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11590","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11590"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11590\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12410,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11590\/revisions\/12410"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}