{"id":116,"date":"2015-09-11T15:41:28","date_gmt":"2015-09-11T14:41:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/?p=116"},"modified":"2020-11-01T14:37:18","modified_gmt":"2020-11-01T13:37:18","slug":"czlowiek-ktory-odkryl-opor-powietrza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2015\/09\/11\/czlowiek-ktory-odkryl-opor-powietrza\/","title":{"rendered":"Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry odkry\u0142 op\u00f3r powietrza"},"content":{"rendered":"

Do pocz\u0105tku lat 30 \u2013 tych XX w. wi\u0119kszo\u015b\u0107 pojazd\u00f3w by\u0142a budowana na wz\u00f3r karocy. Wysokie, kanciaste \u201ekarety z silnikami\u201d by\u0142y coraz ci\u0119\u017csze i potrzebowa\u0142y mocniejszych silnik\u00f3w. Ich spalanie r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o \u201eanemiczne\u201d, co odbija\u0142o si\u0119 na kieszeni w\u0142a\u015bciciela. Jednak wkr\u00f3tce mia\u0142 nadej\u015b\u0107 koniec blaszano \u2013 drewnianych pude\u0142 a mia\u0142y je zast\u0105pi\u0107 wszechobecne ob\u0142o\u015bci. Tu jednak pojawi\u0142 si\u0119 problem – sk\u0105d czerpa\u0107 wzorce tak, aby zrozumie\u0107 to, czego dotychczas nie uda\u0142o si\u0119 poj\u0105\u0107?<\/p>\n

Kluczem do zmiany by\u0142o stwierdzenie, \u017ce op\u00f3r powietrza nie istnieje tylko \u2026 w powietrzu. Tak, nie tylko samoloty s\u0105 podatne na si\u0142\u0119 wiatru, ale nawet ka\u017cdy cz\u0142owiek, gdy idzie naprzeciw jego kierunkowi. Niestety, \u017caden z producent\u00f3w pojazd\u00f3w tego nie zrozumia\u0142. Dopiero w\u0119gierski in\u017cynier Paul Jaray pokaza\u0142, czym jest op\u00f3r powietrza i jaki ma wp\u0142yw na szybko\u015b\u0107 i dynamik\u0119 jazdy. Jaray nie by\u0142 ani szarlatanem, ani nowicjuszem a swoje do\u015bwiadczenia opar\u0142 na pracy u znanego producenta sterowc\u00f3w \u2013 Zeppelina.<\/p>\n

Jaray (ur. 11 marca 1889 r.) uko\u0144czy\u0142 Praski Uniwersytet Techniczny. Pierwsz\u0105 prac\u0119 zacz\u0105\u0142 w fabryce samolot\u00f3w Flugzeugbau w niemieckim Friendrichschafen, gdzie zajmowa\u0142 si\u0119 hydroplanami (samolotami zdolnymi do startu i l\u0105dowania na wodzie). W 1915 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Zeppelina i tam rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 nad kszta\u0142tem p\u00f3\u017aniejszej dumy III Rzeszy – sterowc\u00f3w. Po przeprowadzce do Szwajcarii w 1923 roku zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 na w\u0142asny rachunek i w 1927 roku powsta\u0142a Stromlinien Karosserie Gesellschaft.<\/p>\n

Paul Jaray<\/strong><\/p>\n

\"uniquecarsandpartscom\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: uniquecarsandparts.com.au<\/p>\n

Pierwsze auto, kt\u00f3rego karoseria nie by\u0142a stosem pude\u0142, Jaray zbudowa\u0142 ju\u017c w 1922 roku. Co ciekawe, w tym samym czasie pojawi\u0142 si\u0119 projekt rumu\u0144skiego in\u017cyniera Aurela Persu, kt\u00f3ry mia\u0142 bardzo niski op\u00f3r powietrza \u2013 wynosz\u0105cy zaledwie 0,22. Pojazd nazwany, a jak\u017ce, „Persu” nie doczeka\u0142 si\u0119 nawet kr\u00f3tkoseryjnej produkcji w przeciwie\u0144stwie do samochodu, kt\u00f3ry Paul Jaray stworzy\u0142 wsp\u00f3lnie z Alfredem Leyem. Konstrukcja o skromnej nazwie\u00a0 Ley 6 by\u0142a pierwszym Streamlinerem, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 seryjnie produkowany.<\/p>\n

Ley 6<\/strong><\/p>\n

\"flickrcom\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: pinterest.com<\/p>\n

Nadwozie Leya nie by\u0142o zgrabne \u2013 bardzo wysokie, ale ob\u0142e i g\u0142adkie. Nadwozie ju\u017c nie \u201eci\u0119\u0142o\u201d powietrza, ale stawia\u0142o minimalny op\u00f3r. Pojazd okaza\u0142 si\u0119 szybszy i mniej paliwo\u017cerny wobec innych konstrukcji. Ley T6 zosta\u0142 zauwa\u017cony, ale seryjnej produkcji nie podj\u0119to, gdy\u017c klienci nadal nie byli przekonani do nowego, godnego lat 50 – tych, stylu. Nadal obowi\u0105zuj\u0105cym by\u0142 ten reprezentowany przez Forda T \u2013 prosto, kanciasto i \u201ebryczkowo\u201d. Po prostu tanio. Paul Jaray jednak si\u0119 nie zra\u017ca\u0142 i nadal by\u0142 wierny swoim ideom.<\/p>\n

Pracuj\u0105c na w\u0142asny rachunek nie by\u0142 ju\u017c zwi\u0105zany z \u017cadnym producentem. To do niego zwracali si\u0119 konstruktorzy, gdy chcieli zbudowa\u0107 prototyp nowego pojazdu lub stworzy\u0107 \u201eco\u015b\u201d tylko na wystaw\u0119. Karoseria na wz\u00f3r Zeppelina to by\u0142o \u201eto\u201d. Od 1928 roku szwajcarska manufaktura Jaraya corocznie wypuszcza\u0142a na drogi przynajmniej kilka sztuk pojazd\u00f3w. W tym w\u0142a\u015bnie roku przebudowano model Chryslera, ale ten r\u00f3wnie\u017c nie zdoby\u0142 uznania nabywc\u00f3w. Jednak to nie przekre\u015bli\u0142o dalszych prac nad zupe\u0142nie nowym nadwoziem.<\/p>\n

Mercedes 200 … chyba ?<\/strong><\/p>\n

\"tumblr_nw9j4qGOLp1ub1oflo1_1280\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0tumblr<\/p>\n

Wszystko zmieni\u0142o si\u0119 na pocz\u0105tku lat 30-tych a przyczyni\u0142y si\u0119 do tego Auto \u2013 Uniony oraz Mercedesy. Niemieckie \u201eSrebrne Strza\u0142y\u201d okaza\u0142y si\u0119 niezwyci\u0119\u017cone. Mocne silniki oraz karoseria o ob\u0142ym kszta\u0142cie cygara szybko zaw\u0142adn\u0119\u0142y wyobra\u017ani\u0105 bogatych kibic\u00f3w wy\u015bcig\u00f3w serii Grand Prix. Ci wreszcie docenili zalety ob\u0142ych form a Jaray nie m\u00f3g\u0142 op\u0119dzi\u0107 si\u0119 od nowych zam\u00f3wie\u0144. Te najcz\u0119\u015bciej przychodzi\u0142y z Niemiec – post\u0119p technologiczny III Rzeszy by\u0142 znaczny a g\u0142\u00f3d zwyci\u0119stw w zawodach coraz wi\u0119kszy.<\/p>\n

Prze\u0142omowy okaza\u0142 si\u0119 rok 1933, w kt\u00f3rym zbudowano model na podwoziu Audi oraz czesk\u0105 Tatr\u0119 570 \u2013 uwa\u017can\u0105 za protoplast\u0119 Volkswagena Typ 1 (\u201eGarbusa\u201d). Tatra mia\u0142a zaokr\u0105glon\u0105 lini\u0119 przodu oraz dachu a reflektory ju\u017c nie wystawa\u0142y z nad b\u0142otnik\u00f3w. By\u0142 to pierwszy popularny model dysponuj\u0105cy takim nadwoziem, ale Jaray i grupa in\u017cynier\u00f3w Tatry nie powiedzia\u0142a ostatniego s\u0142owa. Rok po prezentacji modelu 570 na licencji Jaraya Tatra zbudowa\u0142a aerodynamiczn\u0105 limuzyn\u0119 77. To by\u0142 definitywny koniec \u201epude\u0142kowych karoc\u201d.<\/p>\n

Tatra 77<\/strong><\/p>\n

\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: All Car Index<\/p>\n

Kolejne modele przygotowane specjalnie dla BMW (2 – litre), Maybacha (Maybach Streamliner) oraz Mercedesa (320 Streamliner) udowodni\u0142y, \u017ce takie nadwozie ma wiele zalet. Nie jest obszerne, ale za to umo\u017cliwia osi\u0105ganie wy\u017cszych pr\u0119dko\u015bci, przez co tak przygotowany Mercedes 540 m\u00f3g\u0142 rozp\u0119dza\u0107 si\u0119 do prawie 200 km\/h. By\u0142o to w 1938 roku a rok p\u00f3\u017aniej takie nadwozie zastosowano do pojazdu, kt\u00f3rym Hanomag mia\u0142 pobi\u0107 rekord pr\u0119dko\u015bci dla pojazd\u00f3w nap\u0119dzanych rop\u0105. Auto, a jak\u017ce, rekord ustanowi\u0142o.<\/p>\n

Streamlinery na dobre zago\u015bci\u0142y r\u00f3wnie\u017c na drogach. Niestety takie nadwozia by\u0142y drogie, wi\u0119c w nie wyposa\u017cano tylko najdro\u017csze pojazdy. To, co wydawa\u0142o si\u0119 niedost\u0119pne a zapocz\u0105tkowane przez Alf\u0119 40\/50HP i kontynuowane przez Leya T6 powoli stawa\u0142o si\u0119 bardziej dost\u0119pne \u2013 na kiesze\u0144 zwyk\u0142ego klienta. Wygrana BMW na Mille Miglia w 1940 r., pi\u0119kny Lincoln Zephyr czy superaerodynamiczny Saab 92 udowodni\u0142y s\u0142uszno\u015b\u0107 pogl\u0105d\u00f3w Jaraya. Nowa generacja powojennych samochod\u00f3w by\u0142a szybsza i bardziej ekonomiczna.<\/p>\n

Po II Wojnie \u015awiatowej Jaray nie by\u0142 ju\u017c tak aktywny jak w latach 30-tych. Po uzyskaniu wielu patent\u00f3w i zdobyciu zaszczytnego miejsca w\u015br\u00f3d os\u00f3b zas\u0142u\u017conych dla rozwoju motoryzacji zaszy\u0142 si\u0119 za murami szwajcarskiego Instytutu Technologii w Zurychu. By\u0142 aktywny zawodowo jeszcze przez kilkana\u015bcie lat. Zmar\u0142 22 sierpnia 1974 roku w St. Gallen. Cho\u0107 \u201ecygaro\u201d nie jest ju\u017c dominuj\u0105c\u0105 form\u0105 przy projektowaniu, rekordowe odrzutowce Blue Flame i Trust SSC by\u0107 mo\u017ce dzi\u0119ki temu kszta\u0142towi zawdzi\u0119czaj\u0105 odnotowane rekordy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do pocz\u0105tku lat 30 \u2013 tych XX w. wi\u0119kszo\u015b\u0107 pojazd\u00f3w by\u0142a budowana na wz\u00f3r karocy. Wysokie, kanciaste \u201ekarety z silnikami\u201d by\u0142y coraz ci\u0119\u017csze i potrzebowa\u0142y mocniejszych silnik\u00f3w. Ich spalanie r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o \u201eanemiczne\u201d, co odbija\u0142o si\u0119 na kieszeni w\u0142a\u015bciciela. Jednak wkr\u00f3tce mia\u0142 nadej\u015b\u0107 koniec blaszano \u2013 drewnianych pude\u0142 a mia\u0142y je zast\u0105pi\u0107 wszechobecne ob\u0142o\u015bci. Tu\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2931,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[33,372,506,702,726],"class_list":["post-116","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-aerodynamika","tag-ley-6","tag-paul-jaray","tag-streamliner","tag-tatra-77"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1.jpg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1.jpg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1.jpg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1.jpg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1.jpg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1.jpg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1.jpg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1.jpg",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/the-origins-of-streamline-design-in-cars-2998_1.jpg",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Do pocz\u0105tku lat 30 \u2013 tych XX w. wi\u0119kszo\u015b\u0107 pojazd\u00f3w by\u0142a budowana na wz\u00f3r karocy. Wysokie, kanciaste \u201ekarety z silnikami\u201d by\u0142y coraz ci\u0119\u017csze i potrzebowa\u0142y mocniejszych silnik\u00f3w. Ich spalanie r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o \u201eanemiczne\u201d, co odbija\u0142o si\u0119 na kieszeni w\u0142a\u015bciciela. Jednak wkr\u00f3tce mia\u0142 nadej\u015b\u0107 koniec blaszano \u2013 drewnianych pude\u0142 a mia\u0142y je zast\u0105pi\u0107 wszechobecne ob\u0142o\u015bci. Tu\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=116"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10542,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116\/revisions\/10542"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2931"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}