{"id":16417,"date":"2024-03-04T15:18:00","date_gmt":"2024-03-04T14:18:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/?p=16417"},"modified":"2024-04-09T20:35:02","modified_gmt":"2024-04-09T19:35:02","slug":"historia-bez-hamulcow-czesc-pierwsza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2024\/03\/04\/historia-bez-hamulcow-czesc-pierwsza\/","title":{"rendered":"Historia bez hamulc\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza"},"content":{"rendered":"

Kiedy w \u015bredniowieczu wo\u017anica \u201ewstrzymywa\u0142 konie\u201d to tak naprawd\u0119 rozpoczyna\u0142 powolny proces utraty pr\u0119dko\u015bci. Jeszcze w XVI wieku by\u0142 to \u201enormalny\u201d proces – to od konia zale\u017ca\u0142o kiedy i gdzie wytraci pr\u0119dko\u015b\u0107 swoj\u0105 i wozu, kt\u00f3ry ci\u0105gn\u0105\u0142. Hamulce cierny zacz\u0119to powszechnie stosowa\u0107 dopiero w XVII wieku. Jego konstrukcja opiera\u0142a si\u0119 na prostej drewnianej d\u017awigni, kt\u00f3r\u0105 opuszczano na powierzchni\u0119 toczn\u0105 ko\u0142a. Mechanizm by\u0142 prosty, ale dzia\u0142a\u0142 i wynalazek stosowano w coraz wi\u0119kszej ilo\u015bci pojazd\u00f3w konnych.<\/span><\/p>\n

Problemem pierwszych hamulc\u00f3w by\u0142a skuteczno\u015b\u0107. Hamulec cierny w postaci kawa\u0142ka drewna szybko zu\u017cywa\u0142 si\u0119 i tylko spowalnia\u0142 jazd\u0119. Proces, kt\u00f3ry zwykle zaczyna\u0142 si\u0119 od \u015bci\u0105gni\u0119cia lejc gwarantowa\u0142 skuteczne zatrzymanie pojazdu, ale musia\u0142 by\u0107 przemy\u015blany. Pierwszy pojazd o w\u0142asnym nap\u0119dzie czyli ci\u0105gnik parowy Cugnota nie posiada\u0142 \u017cadnych hamulc\u00f3w. Wynalazek „spowalniaczy” nie by\u0142 rozwijany a\u017c do pocz\u0105tku XIX wieku. Czy posiada\u0142y go pierwsze bicykle? Nie, nale\u017ca\u0142o zeskoczy\u0107 z p\u0119dz\u0105cego pojazdu. <\/span><\/p>\n

Bicykl bez hamulc\u00f3w<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: 80 Rower\u00f3w<\/span><\/p>\n

Rowerzy\u015bci jeszcze w latach 80-tych XIX wieku hamowali jak Fred Flinstone. Rol\u0119 hamulca pe\u0142ni\u0142o obuwie posiadaj\u0105cego pojazd. Jazda jedno\u015bladem by\u0142a niebezpieczna i „pe\u0142na wra\u017ce\u0144”. Pierwsze automobile spalinowe r\u00f3wnie\u017c korzysta\u0142y z tego rozwi\u0105zania. W tym czasie opracowano r\u00f3wnie\u017c mechanizm spowalniaj\u0105cy obroty wa\u0142u nap\u0119dowego, ale wci\u0105\u017c by\u0142 to jedynie mechanizm spowalniaj\u0105cy a nie prawdziwe hamulce. Pocz\u0105tek konstrukcji nowoczesnego uk\u0142adu hamulcowego datuje si\u0119 na po\u0142ow\u0119 lat 80-tych XIX wieku.<\/span><\/p>\n

Daimler i Maybach w swoich konstrukcjach pojazd\u00f3w eksperymentowali z hamulcem w kszta\u0142cie b\u0119bna. Problemem tych konstrukcji by\u0142o to, \u017ce powierzchni\u0119 ciern\u0105 stanowi\u0142y liny, kt\u00f3rymi opleciono b\u0119ben. Lina po \u201espotkaniu\u201d z metalem zu\u017cywa\u0142a si\u0119 z szybkim tempie. W 1899 roku konstruktorzy zast\u0105pili liny cienkimi paskami blach, kt\u00f3re naci\u0105gano za pomoc\u0105 d\u017awigni. Pomimo wad jako\u015bciowych wynalazek okaza\u0142 si\u0119 skuteczny i szybko ewoluowa\u0142 do postaci znanego nam dzi\u015b hamulca b\u0119bnowego.
\n<\/span><\/p>\n

D\u0142uga d\u017awignia hamulca w pierwszym samochodzie<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Benz<\/span><\/p>\n

Hamulec b\u0119bnowy o sposobie dzia\u0142ania znanym do dzi\u015b datuje si\u0119 na rok 1917, 15 lat wcze\u015bniej Louis Renault opatentowa\u0142 sw\u00f3j pomys\u0142 \u2013 jeszcze bez mechanizmu hydraulicznego, ale wykonany z trwa\u0142ych materia\u0142\u00f3w. W b\u0119bnie znajdowa\u0142y si\u0119 szcz\u0119ki i to one napiera\u0142y na b\u0119ben wytwarzaj\u0105c tarcie. Ciekawostk\u0105 by\u0142 materia\u0142, z kt\u00f3rego wykonano ok\u0142adziny. By\u0142 to \u2026 azbest \u2013 materia\u0142, kt\u00f3ry dwie dekady p\u00f3\u017aniej uznano za szkodliwy dla zdrowia. By\u0142 to jedyny tani materia\u0142 o odpowiednich w\u0142a\u015bciwo\u015bciach termicznych.
\n<\/span><\/p>\n

Brytyjczycy r\u00f3wnie\u017c mieli wk\u0142ad w rozw\u00f3j hamulc\u00f3w. Brytyjski Lanchester opatentowa\u0142 pomys\u0142 na hamulec tarczowy \u2013 r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142aj\u0105cy w oparciu o mechanik\u0119 a nie hydraulik\u0119. Jak dzia\u0142a\u0142y te wynalazki? Spr\u0119\u017cyny, d\u017awignie \u2013 pomys\u0142\u00f3w by\u0142o wiele, ale ka\u017cdy z nich potrafi\u0142 skutecznie wyhamowa\u0107 ko\u0142a nap\u0119dowe. \u201eWyhamowa\u0107\u201d, co oznacza\u0142o, \u017ce producenci przed hamowaniem zalecali \u201estopniowe wytracanie pr\u0119dko\u015bci\u201d. Ka\u017cde nag\u0142e poci\u0105gni\u0119cie d\u017awigni lub naci\u015bni\u0119cie peda\u0142u wi\u0105za\u0142o si\u0119\u00a0 z utrat\u0105 przyczepno\u015bci i wypadkiem.
\n<\/span><\/p>\n

Jeszcze w latach 20-tych XX wieku \u201enorm\u0105\u201d by\u0142y b\u0119bny umieszczone na tylnej osi pojazdu oraz hamulec na wa\u0142 nap\u0119dowy. Przy pr\u0119dko\u015bciach rz\u0119du 40-50 km\/h to by\u0142o wystarczaj\u0105ce, ale coraz mocniejsze silniki i wy\u017csze pr\u0119dko\u015bci wymaga\u0142y bardziej skutecznych rozwi\u0105za\u0144. Hamulce b\u0119bnowe na wszystkich ko\u0142ach zacz\u0119to stosowa\u0107 dopiero w drugiej dekadzie XX wieku. W najta\u0144szych konstrukcjach jeszcze w latach 30-tych stosowano hamulce tylko na tylnych ko\u0142ach –
\n<\/span><\/p>\n

Przekr\u00f3j hamulca b\u0119bnowego<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia<\/span><\/p>\n

Niestety hamulce mechaniczne potrafi\u0142y by\u0107 zawodne a ich synchronizacja by\u0142a trudna. Hamuj\u0105c z wy\u017cszych pr\u0119dko\u015bci automobil m\u00f3g\u0142 nagle zmieni\u0107 tor jazdy. Wynalazek uk\u0142adu hydraulicznego by\u0142 znany ju\u017c w 1895 roku (Hugo Meyer), ale nie by\u0142 doskona\u0142y z uwagi na problemy z konstrukcj\u0105 pompy. Prace nad sprawnym uk\u0142adem hydraulicznym zaj\u0119\u0142y 22 lata. Jako pierwszy uk\u0142ad hydrauliczny, kt\u00f3ry mo\u017cna by\u0142o zastosowa\u0107 do seryjnego pojazdu uznaje si\u0119 konstrukcj\u0119 Lockheada, kt\u00f3r\u0105 zastosowano w samolotach. <\/span><\/p>\n

Wcze\u015bniej, bo w 1914 roku bracia Duesenberg jako pierwsi do wy\u015bcig\u00f3w wystawili bolid wyposa\u017cony w uk\u0142ad hamulcowy wykorzystuj\u0105cy ci\u015bnienie cieczy do rozpierania szcz\u0119k hamulcowych. Konstrukcja ta nie by\u0142a doskona\u0142a i stosowano j\u0105 tylko w wy\u015bcig\u00f3wkach w\u0142asnej marki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 europejskich producent\u00f3w zacz\u0119\u0142a kopiowa\u0107 rozwi\u0105zanie Lockheada i to w\u0142a\u015bnie ono sta\u0142o si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cym standardem. Duesenberg swoj\u0105 konstrukcj\u0119 rozwija\u0142 i zastosowa\u0142 w swoich szybkich limuzynach serii J.
\n<\/span><\/p>\n

B\u0119bnowy uk\u0142ad hydrauliczny by\u0142 przeznaczony g\u0142\u00f3wnie do samolot\u00f3w, ale szybko trafi\u0142 do samochod\u00f3w co zawdzi\u0119czamy g\u0142\u00f3wnie brytyjskim i francuskim manufakturom. Ci\u015bnienie p\u0142ynu by\u0142o odpowiedzialne za rozwarcie szcz\u0119k i wywo\u0142anie tarcia. Tarcie generowa\u0142o temperatur\u0119 i zatrzymywa\u0142o pojazd. Mechanizm pocz\u0105tkowo nie by\u0142 szczelny. Dochodzi\u0142o do cz\u0119stych wyciek\u00f3w i awarii sprawno\u015bci, ale by\u0142 to post\u0119p jako\u015bciowy w stosunku do awaryjnej mechaniki. Niestety samochody by\u0142y coraz szybsze.<\/span><\/p>\n

Hamulce hydrauliczne w ci\u0119\u017car\u00f3wce marki Knox z 1915 roku<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia<\/span><\/p>\n

Niestety, gdy\u017c zatrzymywanie si\u0119 z coraz wy\u017cszych pr\u0119dko\u015bci wymaga\u0142o coraz wi\u0119kszych b\u0119bn\u00f3w i tarcz. W 1928 roku znaleziono rozwi\u0105zanie problemu \u2013 poprzez chwilowe podniesienie ci\u015bnienia w uk\u0142adzie skuteczno\u015b\u0107 by\u0142a wy\u017csza. Tak oto powsta\u0142o tzw. \u201eservo\u201d czyli wspomaganie uk\u0142adu. Ci\u015bnienie z uk\u0142adu dolotowego skierowane do uk\u0142adu hamulcowego zwi\u0119ksza\u0142o skuteczno\u015b\u0107 hamowania. Problem by\u0142o blokowanie hamulc\u00f3w, kt\u00f3re potrafi\u0142o zmieni\u0107 tor jazdy hamuj\u0105cego pojazdu. <\/span><\/p>\n

Historia bez hamulc\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 druga<\/a><\/span><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy w \u015bredniowieczu wo\u017anica \u201ewstrzymywa\u0142 konie\u201d to tak naprawd\u0119 rozpoczyna\u0142 powolny proces utraty pr\u0119dko\u015bci. Jeszcze w XVI wieku by\u0142 to \u201enormalny\u201d proces – to od konia zale\u017ca\u0142o kiedy i gdzie wytraci pr\u0119dko\u015b\u0107 swoj\u0105 i wozu, kt\u00f3ry ci\u0105gn\u0105\u0142. Hamulce cierny zacz\u0119to powszechnie stosowa\u0107 dopiero w XVII wieku. Jego konstrukcja opiera\u0142a si\u0119 na prostej drewnianej d\u017awigni, kt\u00f3r\u0105\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16434,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[30,3220,3221,3218,3219],"class_list":["post-16417","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-abs","tag-hamulce-cierne","tag-hamulce-pneumatyczne","tag-hamulec-bebnowy","tag-hamulec-tarczowy"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images.jpg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images.jpg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images.jpg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images.jpg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images.jpg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images.jpg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images.jpg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images-200x140.jpg",200,140,true],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/images-320x200.jpg",320,200,true]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Kiedy w \u015bredniowieczu wo\u017anica \u201ewstrzymywa\u0142 konie\u201d to tak naprawd\u0119 rozpoczyna\u0142 powolny proces utraty pr\u0119dko\u015bci. Jeszcze w XVI wieku by\u0142 to \u201enormalny\u201d proces – to od konia zale\u017ca\u0142o kiedy i gdzie wytraci pr\u0119dko\u015b\u0107 swoj\u0105 i wozu, kt\u00f3ry ci\u0105gn\u0105\u0142. Hamulce cierny zacz\u0119to powszechnie stosowa\u0107 dopiero w XVII wieku. Jego konstrukcja opiera\u0142a si\u0119 na prostej drewnianej d\u017awigni, kt\u00f3r\u0105\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16417","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16417"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16417\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17180,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16417\/revisions\/17180"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16434"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16417"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16417"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16417"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}