{"id":1870,"date":"2016-04-09T10:07:36","date_gmt":"2016-04-09T09:07:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/?p=1870"},"modified":"2023-02-10T16:53:35","modified_gmt":"2023-02-10T15:53:35","slug":"luksusowo-i-sportowo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2016\/04\/09\/luksusowo-i-sportowo\/","title":{"rendered":"Luksusowo i sportowo"},"content":{"rendered":"

Na pocz\u0105tku lat 30-tych XX wieku ostoj\u0105 polskiej my\u015bli technicznej by\u0142y Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady In\u017cynieryjne. Pomimo zakazu ze strony Fiata, kt\u00f3ry w zamian za licencj\u0119 \u017c\u0105da\u0142 zaniechania w\u0142asnych inicjatyw, to w\u0142a\u015bnie tam powstawa\u0142o wiele bardzo udanych konstrukcji \u2013 motocykli, maszyn i urz\u0105dze\u0144. Najbardziej znanym samochodem, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142 warsztaty PZIn\u017c by\u0142 model roboczo nazwany \u201eLux \u2013 Sport\u201d. Mia\u0142 by\u0107 ripost\u0105 wycelowan\u0105 w luksusowe zachodnie marki, kt\u00f3rymi po \u00f3wczesnych drogach m\u0142odej Polski poruszali si\u0119 najbogatsi rodacy.<\/p>\n

Auto mia\u0142o by\u0107 wygodne, szybkie i zdolne do poruszania si\u0119 po \u00f3wczesnych drogach marnej jako\u015bci. Jego g\u0142\u00f3wn\u0105 klientel\u0105 mia\u0142 by\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci polski rz\u0105d, p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c mia\u0142 trafi\u0107\u00a0do sprzeda\u017cy dla „zwyk\u0142ego” klienta. Prace nad limuzyn\u0105 trwa\u0142y ju\u017c od pocz\u0105tku 1934 roku. Jako pierwsze powsta\u0142o podwozie \u2013 opracowa\u0142 je zesp\u00f3\u0142 pod kierunkiem in\u017c. Mieczys\u0142awa D\u0119bickiego. Gotowe do jazdy podwozie testowano ju\u017c od pocz\u0105tku 1935 roku. Pojazd nie posiada\u0142 jeszcze w\u0142asnego silnika, wobec czego zastosowano jednostk\u0119 \u00a0produkcji Fiata o mocy 70 KM.<\/p>\n

Podwozie nowej polskiej limuzyny by\u0142o bardzo proste, ale nie archaiczne. Centralna rama\u00a0z rozwidleniem na potrzeby umieszczonego\u00a0z przodu silnika \u00a0i zawieszenie \u2013 niezale\u017cne oparte na podw\u00f3jnych wahaczach poprzecznych. Nie z przodu czy z ty\u0142u, ale na wszystkich czterech ko\u0142ach. Tylny most by\u0142 przykr\u0119cany do ramy. Co ciekawe, in\u017cynierowie PZIn\u017c zastosowali automatyczne smarowanie, kt\u00f3re ograniczy\u0142o ilo\u015b\u0107 czynno\u015bci serwisowych. Pami\u0119ta\u0107 nale\u017ca\u0142o tylko o zapasie \u201esmarowid\u0142a\u201d. Nic dziwnego, gdy\u017c w\u00f3wczas generalny przegl\u0105d pojazdu okre\u015bla\u0142 przebieg poni\u017cej 5 tys. km.<\/p>\n

Podwozie L-S<\/strong><\/p>\n

\"dzieje<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Witold Rychter, Dzieje Samochodu, WKi\u0141, Warszawa 1984<\/p>\n

Elementem resoruj\u0105cym by\u0142y 4 d\u0142ugie dr\u0105\u017cki skr\u0119tne, kt\u00f3re zakotwiczono w po\u0142owie d\u0142ugo\u015bci ramy. Ich naci\u0105g mo\u017cna by\u0142o regulowa\u0107 mechanicznie z wn\u0119trza kabiny. Co to w praktyce oznacza\u0142o? Regulowany prze\u015bwit, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 wynosi\u0107 od rozs\u0105dnych 180 a\u017c do 230 mm – w sam raz na polne drogi. To by\u0142o idealne rozwi\u0105zanie gdy Ja\u015bnie Pan z miasta jecha\u0142 do wiejskiego maj\u0105tku. Za komfort jazdy odpowiada\u0142y amortyzatory oraz niskoci\u015bnieniowe opony od pozna\u0144skiego Stomilu. Podwozie \u201eL-S\u201d z fiatowskim silnikiem wa\u017cy\u0142o nieca\u0142e 1200 kg, rozstaw osi \u2013 znaczny, a\u017c 3400 mm a k\u00f3\u0142 \u2013 1460 mm.<\/p>\n

Samym podwoziem trudno by\u0142o je\u017adzi\u0107, dlatego te\u017c na potrzeby przeprowadzenia test\u00f3w drogowych zbudowano prowizoryczne, drewniane nadwozie. Nie przejmowano si\u0119 wygl\u0105dem. Zamiast tego pr\u00f3bowano fiatowski silnik zast\u0105pi\u0107 \u201eczym\u015b\u201d mocniejszym, odpowiednim do nap\u0119du nowoczesnej limuzyny. Wzoruj\u0105c si\u0119 na silnikach ameryka\u0144skich wyb\u00f3r by\u0142 jeden \u2013 du\u017ca, widlasta \u201e\u00f3semka\u201d. Silnik konstrukcji polskich in\u017cynier\u00f3w mia\u0142 8 \u2013 cylindr\u00f3w\u00a0o \u0142\u0105cznej pojemno\u015bci 3888 cm3<\/span><\/sup> i mocy a\u017c 96 KM. W\u00f3wczas 100 – konny nap\u0119d robi\u0142 wra\u017cenie dzisiejszych trzystu.<\/p>\n

Polskie „V-8”<\/strong><\/p>\n

\"mklrpl\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: motokiller.pl<\/p>\n

Silnik, kt\u00f3rego autorem by\u0142 zesp\u00f3\u0142 pod kierunkiem in\u017c. Jana Wernera mia\u0142 ci\u0119\u017ckie zadanie. Waga \u201eL-S\u201d wraz z nadwoziem mog\u0142a si\u0119gn\u0105\u0107 dw\u00f3ch ton, dlatego te\u017c jednostka nap\u0119dowa mia\u0142a\u00a0do pomocy dwie pompy wodne, dwugardzielowy ga\u017anik, pot\u0119\u017cn\u0105 pr\u0105dnic\u0119 oraz solidny rozrusznik. Wa\u017c\u0105cy zaledwie 260 kg silnik swoj\u0105 moc na tylne ko\u0142a przenosi\u0142 za pomoc\u0105 francuskiej skrzyni bieg\u00f3w \u2013 planetarnego 4 \u2013 biegowego Cotala, kt\u00f3ra w\u00f3wczas przenosi\u0142a nap\u0119d w wi\u0119kszo\u015bci europejskich limuzyn. Do takiego uk\u0142adu jezdnego potrzebne by\u0142o r\u00f3wnie nowoczesne nadwozie.<\/p>\n

In\u017c. Stanis\u0142aw Panczakiewicz podj\u0105\u0142 pr\u00f3by dor\u00f3wnania temu, co doskonale uda\u0142o si\u0119 in\u017cynierowi D\u0119bickiemu. Karoseria \u201eLux-Sport\u201d musia\u0142a by\u0107 tak doskona\u0142a jak podwozie. I taka by\u0142a. Nowoczesne kszta\u0142ty \u2013 ju\u017c nie pud\u0142a a kr\u0105g\u0142o\u015bci godne prototyp\u00f3w z wystaw. Reflektory nie stercza\u0142y nad lub przed b\u0142otnikami a ju\u017c by\u0142y w nie wbudowane. Szyba przednia, cho\u0107 dzielona, by\u0142a pochylona pod ma\u0142ym k\u0105tem. Du\u017ca atrapa ch\u0142odnicy by\u0142a estetyczna i doprowadza\u0142a powietrze do silnika. Do 5 lub nawet 7 \u2013 osobowego wn\u0119trza prowadzi\u0142y 4 drzwi otwierane \u201epod wiatr\u201d.<\/p>\n

Polska limuzyna w ca\u0142ej okaza\u0142o\u015bci<\/strong><\/p>\n

\"Dzieje<\/a><\/p>\n

\"dzieje<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Witold Rychter, Dzieje Samochodu, WKi\u0141, Warszawa 1984<\/p>\n

Jak si\u0119 je\u017adzi\u0142o polska limuzyn\u0105? Z opis\u00f3w jazd testowych mo\u017cna wyczyta\u0107, \u017ce auto nabiera\u0142o pr\u0119dko\u015bci bardzo szybko, mia\u0142o skuteczne hamulce\u00a0a zakr\u0119ty pokonywa\u0142o bardzo pewnie. Zawieszenie t\u0142umi\u0142o wszelkie nier\u00f3wno\u015bci a w ostre zakr\u0119ty auto wchodzi\u0142o pewnie i bez wi\u0119kszych przechy\u0142\u00f3w. Pomimo du\u017cych gabaryt\u00f3w auto prowadzi\u0142o si\u0119 niczym sportowy, nisko zawieszony w\u00f3z. Jedynym modelem, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 dor\u00f3wna\u0107 polskiej my\u015bli technicznej by\u0142 najnowocze\u015bniejszy ameryka\u0144ski samoch\u00f3d tego okresu – Chrysler Airflow. Takie por\u00f3wnanie to nobilitacja.<\/p>\n

Nawet hamowanie z du\u017cych pr\u0119dko\u015bci – ponad 100 i znacznie wi\u0119cej km\/h by\u0142o skuteczne, co zawdzi\u0119czano du\u017cym hamulcom b\u0119bnowym na wszystkich ko\u0142ach. Na d\u0142ugich prostych mo\u017cna by\u0142o jecha\u0107 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 nawet 135 km\/h a zu\u017cycie paliwa wynosi\u0142o 16 litr\u00f3w na ka\u017cde 100 km. Op\u00f3r powietrza by\u0142 na tyle niski, \u017ce nawet przy pr\u0119dko\u015bci 120 km\/h nie czu\u0142o si\u0119, \u017ce auto tak szybko jedzie. W kabinie by\u0142o cicho tak, jakby w\u00f3z jecha\u0142 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 2 \u2013 krotnie ni\u017csz\u0105. Pr\u0119dko\u015bci nie czu\u0142o si\u0119 a ta wzrasta\u0142a w tempie godnym szybkich, do\u0142adowanych pojazd\u00f3w rodem z Francji czy III Rzeszy.<\/p>\n

Lux – Sport (wizja artysty)<\/strong><\/p>\n

\"classiccarcataloque\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: classiccarcataloque.com<\/p>\n

Docenili to nie tylko kierowcy testowi, ale pasa\u017cerowie. Niezale\u017cnie od obci\u0105\u017cenia auto by\u0142o bardzo stabilne a na brak miejsca nikt nie narzeka\u0142. Nikt, z wyj\u0105tkiem pasa\u017cer\u00f3w dw\u00f3ch rozk\u0142adanych siedze\u0144, na kt\u00f3rych mia\u0142y siada\u0107 dzieci lub sekretarze oficjeli. Dok\u0142adnych zdj\u0119\u0107 wn\u0119trza jednak nie ma, ale na pewno mia\u0142o by\u0107 dzielone na dwie cz\u0119\u015bci: przedni\u0105 – dla szofera i ochroniarza oraz tyln\u0105, przeznaczon\u0105 dla urz\u0119dnik\u00f3w lub wysokich rang\u0105 wojskowych. Takie by\u0142o przeznaczenie tego pojazdu.<\/p>\n

Trwaj\u0105ce w latach 1936-1939 jazdy pr\u00f3bne udowodni\u0142y, \u017ce auto jest doskona\u0142ej jako\u015bci. W ci\u0105gu ponad 3 lat jedyny prototyp pokona\u0142 ponad 100 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w, z czego wi\u0119kszo\u015b\u0107 po drogach polnych i szutrowych. Pomimo trudnych warunk\u00f3w auto ani razu nie odm\u00f3wi\u0142o pos\u0142usze\u0144stwa a liczba drobnych usterek by\u0142a niewielka. Podwozie dzielnie znios\u0142o dziury i bruk. Na drodze do uruchomienia sta\u0142a jeszcze machina biurokracji i niekorzystny zapis\u00a0w umowie licencyjnej z Fiatem, kt\u00f3ry broni\u0142 swojego interesu bardzo skutecznie.<\/p>\n

Pr\u00f3by uruchomienia produkcji nie podj\u0119to. Bardzo trudno uzyska\u0107 bardziej szczeg\u00f3\u0142owe informacje o \u201eL-S\u201d i jego wojennej i powojennej historii. Prognozowano, \u017ce dopiero w 1939 roku, po wyga\u015bni\u0119ciu umowy z Fiatem b\u0119dzie mo\u017cna uruchomi\u0107 produkcj\u0119 jednak wojna przekre\u015bli\u0142a te plany. Podobno powsta\u0142o 5 sztuk podwozia \u201eL-S\u201d, ale do dzi\u015b przetrwa\u0142o tylko jedno. Znaleziono je na \u2026 z\u0142omowisku Ursusa w latach 60 \u2013 tych. Na podstawie szcz\u0105tk\u00f3w dokumentacji zosta\u0142o odnowione i obecnie znajduje si\u0119 w Warszawskim Muzeum Techniki.<\/p>\n

Odnowione podwozie wystawione w Warszawskim Muzeum Techniki<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: moto.wp.pl<\/p>\n

Co z teori\u0105 spiskow\u0105? Na drodze do uruchomienia sta\u0142 nie tylko Fiat. Znacznie ta\u0144sze by\u0142o dostosowanie do potrzeb urz\u0119dnik\u00f3w modeli Chevroleta, kt\u00f3re montowano w zak\u0142adach Lilpopa. Co prawda nie by\u0142y ani tak szybkie, ani tak ekskluzywne jak „L-S”, ale wobec dost\u0119pu do cz\u0119\u015bci zamiennych oraz utrzymania zatrudnienia w istniej\u0105cej montowni projekt polskich in\u017cynier\u00f3w i tak by\u0142by skazany na niepowodzenie. Od jakiego\u015b czasu powstaj\u0105 rysunki i wizje tego, jak wygl\u0105da\u0142by Lux-Sport w dzisiejszych czasach. Kto wie, mo\u017ce doczekamy si\u0119 jego nast\u0119pcy?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na pocz\u0105tku lat 30-tych XX wieku ostoj\u0105 polskiej my\u015bli technicznej by\u0142y Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady In\u017cynieryjne. Pomimo zakazu ze strony Fiata, kt\u00f3ry w zamian za licencj\u0119 \u017c\u0105da\u0142 zaniechania w\u0142asnych inicjatyw, to w\u0142a\u015bnie tam powstawa\u0142o wiele bardzo udanych konstrukcji \u2013 motocykli, maszyn i urz\u0105dze\u0144. Najbardziej znanym samochodem, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142 warsztaty PZIn\u017c by\u0142 model roboczo nazwany \u201eLux \u2013 Sport\u201d.\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2274,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[376,389,550,587,696,733],"class_list":["post-1870","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-limuzyna","tag-lux-sport","tag-polskie-prototypy","tag-pzinz","tag-stanislaw-panczakiewicz","tag-testy-drogowe"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118.jpg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118.jpg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118.jpg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118.jpg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118.jpg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118.jpg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118.jpg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118.jpg",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/118.jpg",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Na pocz\u0105tku lat 30-tych XX wieku ostoj\u0105 polskiej my\u015bli technicznej by\u0142y Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady In\u017cynieryjne. Pomimo zakazu ze strony Fiata, kt\u00f3ry w zamian za licencj\u0119 \u017c\u0105da\u0142 zaniechania w\u0142asnych inicjatyw, to w\u0142a\u015bnie tam powstawa\u0142o wiele bardzo udanych konstrukcji \u2013 motocykli, maszyn i urz\u0105dze\u0144. Najbardziej znanym samochodem, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142 warsztaty PZIn\u017c by\u0142 model roboczo nazwany \u201eLux \u2013 Sport\u201d.\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1870","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1870"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1870\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14540,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1870\/revisions\/14540"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2274"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}