{"id":21110,"date":"2025-03-14T19:18:26","date_gmt":"2025-03-14T18:18:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/?p=21110"},"modified":"2025-03-14T19:18:26","modified_gmt":"2025-03-14T18:18:26","slug":"setka-i-majonez","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2025\/03\/14\/setka-i-majonez\/","title":{"rendered":"Setka i majonez"},"content":{"rendered":"

Przedwojenne polskie motocykle o pojemno\u015bci do 100 cm3<\/sup> by\u0142y marzeniem wielu Polak\u00f3w. W czasie, gdy tylko najbogatsza cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa mog\u0142a sobie pozwoli\u0107 na Fiata czy Chevroleta, to w\u0142a\u015bnie motocykle s\u0142u\u017cy\u0142y polskiej klasie \u015bredniej. Za projekt jednego z najwa\u017cniejszych motocykli tamtego okresu odpowiada\u0142 Rafa\u0142 Ekielski. Kim by\u0142? \u017bo\u0142nierzem a po pierwszej wojnie pracowa\u0142 (a p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 kierownikiem) w Zak\u0142adach Zjednoczonych Fabryk Maszyn, Kot\u0142\u00f3w i Wagon\u00f3w \u201eL.Zieleniewski i Fitzner-Gamper\u201d S.A. Jakie by\u0142y jego osi\u0105gni\u0119cia w nowej pracy?<\/span><\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie tam powsta\u0142 pomys\u0142 zastosowania silnika z motocykla do nap\u0119du w\u00f3zka transportowego s\u0142u\u017c\u0105cego w magazynie. Silnik Villiersa wbudowano w podwozie w\u00f3zka co pozwoli\u0142o na rozwi\u0105zanie problemu szybkiego transportu wewn\u0105trz magazyn\u00f3w. Kolejn\u0105 konstrukcj\u0105 by\u0142 motocykl o nazwie \u201eOrl\u0119\u201d, do kt\u00f3rego nap\u0119du wykorzystano silnik Villiersa o pojemno\u015bci 350 cm3<\/sup>. Projekt oraz prototyp motocykla powsta\u0142 przy udziale Jana Tatarskiego – wybitnego kolarza. By\u0142 to \u015bredniej wielko\u015bci motocykl turystyczny.<\/p>\n

Orl\u0119 350<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Magazyn „Motocyklista”<\/p>\n

Warsztat prowadzony przez Ekielskiego pr\u00f3bowa\u0142 uruchomi\u0107 produkcj\u0119. Problemem by\u0142y moce produkcyjne oraz cena, kt\u00f3r\u0105 nie mo\u017cna by\u0142o obni\u017cy\u0107 do poziomu najta\u0144szych maszyn dost\u0119pnych u polskich przedstawicielstw zagranicznych producent\u00f3w. Konstrukcj\u0105 motocykla zainteresowa\u0142y si\u0119 Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady In\u017cynierii, gdzie zmontowano kr\u00f3tk\u0105 seri\u0119. Talent Ekielskiego zosta\u0142 zauwa\u017cony. Motocykl rozp\u0119dza\u0142 si\u0119 do oko\u0142o 80 km\/h i wa\u017cy\u0142 125 kg – jak na \u00f3wczesne standardy i zastosowany silnik by\u0142 ci\u0119\u017cki.<\/p>\n

Niespe\u0142na kilka miesi\u0119cy po zmontowaniu motocykla, 6 pa\u017adziernika 1934 roku Ekielski zg\u0142osi\u0142 do Urz\u0119du Patentowego ciekawy pomys\u0142. By\u0142 nim motocyklowy w\u00f3zek boczny wyposa\u017cony w \u201eaktywne ko\u0142o\u201d tzn. przy uderzeniu w przeszkod\u0119 nowatorski mechanizm powodowa\u0142 cofni\u0119cie ko\u0142a. W jakim celu to by\u0142o potrzebne? Z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna by\u0142o to zastosowa\u0107 jako element podnosz\u0105cy bezpiecze\u0144stwo jazdy, ale wynalazek nie znalaz\u0142 zainteresowania u producent\u00f3w w\u00f3zk\u00f3w bocznych. W 1936 roku Ekielski znalaz\u0142 prac\u0119 w Hucie Ludwik\u00f3w.<\/p>\n

Publikacja patentu Ekielskiego z 1937 roku<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: uprp.gov.pl<\/p>\n

Huta, w kt\u00f3rej produkowano stal mia\u0142a wkr\u00f3tce zaj\u0105\u0107 si\u0119 nietypow\u0105 produkcj\u0105. Ekielski wyjecha\u0142 do Villiersa na szkolenie. W Hucie powo\u0142ano zesp\u00f3\u0142 konstruktor\u00f3w, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzili: E. Merta, B. Pi\u0105tek, Gwidon Maro oraz Karol Dom\u017ca\u0142. Po powrocie ze szkolenia Ekierski z zespo\u0142em w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy opracowali dokumentacj\u0119 i zmontowali prototyp prostego motocykla. W 1938 roku ruszy\u0142 monta\u017c. Motocykl nazwano SHL a do jego nap\u0119du u\u017cyto taniego i powszechnie dost\u0119pnego silnika Villiersa o pojemno\u015bci 98 cm3<\/sup>.\u00a0<\/span><\/p>\n

Konstrukcja motocykla by\u0142a prosta. Sztywny ty\u0142, przednie resorowanie ciernym amortyzatorem, ale rama ju\u017c by\u0142a podw\u00f3jna a nie pojedyncza. Jednocylindrowy silnik mia\u0142 moc 3 KM, kt\u00f3r\u0105 na ko\u0142o przez \u0142a\u0144cuch przenosi\u0142a 3-biegowa przek\u0142adnia. Ca\u0142o\u015b\u0107 wa\u017cy\u0142a 78 kg. \u201eSetka\u201d od SHL rozp\u0119dza\u0142a si\u0119 do 65 km\/h a na ka\u017cde 100 km zu\u017cywa\u0142a ok. 2,5 dm3<\/sup>. Co ciekawe, silniki z Huty Ludwik\u00f3w nap\u0119dza\u0142y konkurencyjny motocykl Podkowa. Pocz\u0105tkowo do nap\u0119du motocykla u\u017cywano gotowych silnik\u00f3w, p\u00f3\u017aniej montowano je na miejscu.<\/p>\n

W 1939 roku produkowany w Ludwikowie silnik nie by\u0142 ju\u017c tylko kopi\u0105 silnika Villiersa, ale posiada\u0142 ju\u017c w\u0142asne cechy. Motocykl\u00a0 <\/span>by\u0142 reklamowany w prasie jako tani i praktyczny motocykl dla ka\u017cdego. Do wybuchu wojny wyprodukowano oko\u0142o 2 tysi\u0105ce egzemplarzy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich sprzedano – cena bez ulg podatkowych wynosi\u0142a 898 z\u0142, z ulg\u0105 rz\u0105dow\u0105 wynosi\u0142a 700 z\u0142. W tym czasie to by\u0142 najta\u0144szy polski motocykl. Wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych Ekierski podczas wojny zmontowa\u0142 kilkana\u015bcie motocykli na potrzeby Armii Krajowej. S\u0142u\u017cy\u0142y oddzia\u0142om partyzanckim do potrzeb utrzymania \u0142\u0105czno\u015bci.\u00a0<\/span><\/p>\n

Reklama motocykla SHL<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Magazyn „Motocyklista”<\/p>\n

Po wojnie produkcj\u0119 SHL wznowiono a Ekielski dalej pracowa\u0142 w fabryce. To z jego inicjatywy postanowiono ponownie uruchomi\u0107 produkcj\u0119 SH, ale braki cz\u0119\u015bci spowodowa\u0142y, \u017ce nowy model wyprodukowano jedynie w ilo\u015bci 200 sztuk. Do jego konstrukcji wykorzystano silnik S01 b\u0119d\u0105cy kopi\u0105 silnika DKW. Po nieudanym motocyklu do produkcji wprowadzono inn\u0105 konstrukcj\u0119 – M04. Projekt opiera\u0142 si\u0119 jeszcze na przedwojennej technologii, ale zdoby\u0142 ponad 16 tysi\u0119cy klient\u00f3w. Moce produkcyjne dawnych warsztat\u00f3w przesta\u0142y by\u0107 wystarczaj\u0105ce.<\/p>\n

W 1952 roku produkcj\u0119 motocykli przeniesiono do WFM – Warszawskiej Fabryki Motocykli. Wcze\u015bniej, ju\u017c w 1948 roku dawna huta zosta\u0142a przemianowana na Kieleckie Zak\u0142ady Wyrob\u00f3w Metalowych. Tu wyja\u015bnienie – przedsi\u0119biorstwo istnia\u0142o ju\u017c w 1919 roku, ale po wojnie Huta Ludwik\u00f3w sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 przedsi\u0119biorstwa. To w\u0142a\u015bnie tam zbudowano prototyp samochodu Radwan konstrukcji in\u017c. Prag\u0142owskiego. Wr\u00f3\u0107my jednaj do bohatera naszej opowie\u015bci. Ekielski w latach 50-tych skonstruowa\u0142 wynalazek, bez kt\u00f3rego nie mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie \u015awi\u0105t Wielkanocnych.\u00a0<\/span><\/p>\n

Pierwsze opakowanie „Majonezu Kieleckiego”<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: WSP „Spo\u0142em” Kielce<\/p>\n

By\u0142 konstruktorem maszyny – homogenizatora wykorzystywanego w fabryce majonezu. Tak, to dzi\u0119ki niemu „Majonez Kielecki” ma odpowiedni\u0105 konsystencj\u0119. Po przeniesieniu produkcji motocykli zajmowa\u0142 si\u0119 konstrukcj\u0105 maszyn produkcyjnych, kt\u00f3re powstawa\u0142y w Hucie. Ludwik\u00f3w na potrzeby wielu przedsi\u0119biorstw. W 1958 roku moce produkcyjne WFM by\u0142y wykorzystywane w pe\u0142ni co spowodowa\u0142o, \u017ce produkcj\u0119 nowego motocykla – SHL M06U rozpocz\u0119to w dawnej fabryce. Do jego nap\u0119du u\u017cyto silnika produkcji zak\u0142ad\u00f3w „Dezamet”.\u00a0<\/span><\/p>\n

Rafa\u0142 Ekielski zmar\u0142 w 1969 roku pozostawiaj\u0105c po sobie wiele ciekawych patent\u00f3w, pomys\u0142\u00f3w na r\u00f3\u017cnego rodzaju maszyny, ale przede wszystkim by\u0142 inicjatorem rozwoju polskich tanich motocykli. To dzi\u0119ki niemu przedwojenne manufaktury po wojnie sta\u0142y si\u0119 wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 polskiego przemys\u0142u a polskie motocykle ma\u0142olitra\u017cowe by\u0142y znane w najdalszych zak\u0105tkach \u015bwiata. Do po\u0142owy lat 60-tych motocykle ze znaczkiem \u201eMade in PRL\u201d by\u0142y naszym najwa\u017cniejszym towarem eksportowym. To jednak ju\u017c zupe\u0142nie inna historia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przedwojenne polskie motocykle o pojemno\u015bci do 100 cm3 by\u0142y marzeniem wielu Polak\u00f3w. W czasie, gdy tylko najbogatsza cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa mog\u0142a sobie pozwoli\u0107 na Fiata czy Chevroleta, to w\u0142a\u015bnie motocykle s\u0142u\u017cy\u0142y polskiej klasie \u015bredniej. Za projekt jednego z najwa\u017cniejszych motocykli tamtego okresu odpowiada\u0142 Rafa\u0142 Ekielski. Kim by\u0142? \u017bo\u0142nierzem a po pierwszej wojnie pracowa\u0142 (a p\u00f3\u017aniej zosta\u0142\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21117,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[3514,441,3512,3513,3515,3516],"class_list":["post-21110","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-majonez-kielecki","tag-motocykle","tag-rafal-ekielski","tag-shl","tag-villiers","tag-wfm"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6.png",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6.png",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6.png",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6-300x225.png",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6.png",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6.png",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6.png",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6.png",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6-200x140.png",200,140,true],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/unnamed-6-320x200.png",320,200,true]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Przedwojenne polskie motocykle o pojemno\u015bci do 100 cm3 by\u0142y marzeniem wielu Polak\u00f3w. W czasie, gdy tylko najbogatsza cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa mog\u0142a sobie pozwoli\u0107 na Fiata czy Chevroleta, to w\u0142a\u015bnie motocykle s\u0142u\u017cy\u0142y polskiej klasie \u015bredniej. Za projekt jednego z najwa\u017cniejszych motocykli tamtego okresu odpowiada\u0142 Rafa\u0142 Ekielski. Kim by\u0142? \u017bo\u0142nierzem a po pierwszej wojnie pracowa\u0142 (a p\u00f3\u017aniej zosta\u0142\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21110"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21110\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21119,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21110\/revisions\/21119"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21117"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}