{"id":3894,"date":"2016-12-09T19:59:13","date_gmt":"2016-12-09T19:59:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/?p=3894"},"modified":"2024-10-19T17:19:12","modified_gmt":"2024-10-19T16:19:12","slug":"franklin-i-powietrzna-12-tka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2016\/12\/09\/franklin-i-powietrzna-12-tka\/","title":{"rendered":"Franklin i „powietrzna 12-tka”"},"content":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d nieznanych pionier\u00f3w ameryka\u0144skiej motoryzacji na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje jeden, niedoceniany i zapomniany dzi\u015b Herbert H. Franklin. Dla znawc\u00f3w motoryzacji pozostanie pionierem\u00a0i propagatorem silnik\u00f3w ch\u0142odzonych powietrzem. Cho\u0107 tak naprawd\u0119 motoryzacja b\u0119dzie zawdzi\u0119cza\u0107 mu znacznie wi\u0119cej. Ot, cho\u0107by pierwszy, w pe\u0142ni sprawny 4 – cylindrowy silnik z zaworami w g\u0142owicy, odlewanie bardzo lekkich, aluminiowych t\u0142ok\u00f3w czy pierwsze zamkni\u0119te nadwozie z widocznym kufrem, kt\u00f3re dzi\u015b okre\u015blamy mianem sedana.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku XX wieku by\u0142o norm\u0105, \u017ce automobil posiada\u0142 ch\u0142odnic\u0119 i obieg wody. Ch\u0142odnica by\u0142a zazwyczaj odpowiednich (du\u017cych) rozmiar\u00f3w, ci\u0119\u017cka i ustawiona pionowo przed silnikiem co nie zmieni\u0142o si\u0119 do dnia dzisiejszego. Franklin jednak nie akceptowa\u0142 tego sposobu ch\u0142odzenia silnika. Uk\u0142ad ch\u0142odzenia wykorzystuj\u0105cy wod\u0119 by\u0142 jeszcze bardzo awaryjny a brak jakiegokolwiek zabezpieczenia antykorozyjnego powodowa\u0142 rdz\u0119 i nieustanne wycieki. Wentylator m\u00f3g\u0142 pracowa\u0107 wydajniej i bez aparatury w postaci cieczy, przewod\u00f3w i pompy.<\/p>\n

System ch\u0142odzenia autorstwa in\u017cynier\u00f3w Franklina, w tym utalentowanego Johna Wilkinsona, pozwala\u0142 tak\u017ce na bardziej atrakcyjne obudowanie jednostki nap\u0119dowej, co wykorzystano promuj\u0105c modele na rok 1905, kt\u00f3rych maska bardziej ni\u017c skrzyni\u0119 przypomina\u0142a metalow\u0105, okr\u0105g\u0142\u0105 beczk\u0119.\u00a0W przeciwie\u0144stwie do wielu konstrukcji ch\u0142odzonych wod\u0105, Frankliny mia\u0142y mask\u0119 podnoszon\u0105 w ca\u0142o\u015bci ku przodowi, gdy\u017c nie potrzebna by\u0142a odr\u0119bna atrapa ch\u0142odnicy a tak\u017ce stosowane w\u00f3wczas po\u0142\u0105czenie cz\u0119\u015bci klapy na jej \u015brodku.<\/p>\n

Prasowa reklama Franklina z 1916 r.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: motofakty<\/p>\n

Od samego pocz\u0105tku Frankliny reklamowano jako „automobil dla wy\u017cszych sfer”’ oraz dla … lekarzy, kt\u00f3rzy dzi\u0119ki ch\u0142odzeniu powietrzem byli w stanie szybko dotrze\u0107 do pacjenta nawet w najgorsze mrozy. W przeciwie\u0144stwie do innych producent\u00f3w, Franklin nie potrzebowa\u0142 kupowa\u0107 miejsca na reklam\u0119 w gazetach gdy\u017c … by\u0142 wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielem kilku tytu\u0142\u00f3w i sam cz\u0119sto publikowa\u0142 artyku\u0142y o biznesie. Mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c kilka dobrze prosperuj\u0105cych interes\u00f3w w Syracuse. Jednym z wa\u017cniejszych by\u0142a fabryka rower\u00f3w – to od niej wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o.<\/p>\n

Herbert Franklin by\u0142 nie tylko wynalazc\u0105. Da\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pozna\u0107 jako propagator szkolenia kierowc\u00f3w i za\u0142o\u017cy\u0142 w 1909 roku w\u0142asn\u0105 szko\u0142\u0119 jazdy, w kt\u00f3rej m\u0142odzi adepci sztuki prowadzenia uczyli si\u0119 prowadzi\u0107 automobil marki \u2026 oczywi\u015bcie Franklina. By\u0142a to nie tylko reklama, ale wa\u017cny wk\u0142ad w kszta\u0142cenie przysz\u0142ych kierowc\u00f3w, kt\u00f3re w\u00f3wczas jeszcze nie by\u0142o dostatecznie uregulowane. Dzi\u015b 15-letni ch\u0142opiec raczej nie uzyska prawa jazdy, co najwy\u017cej w niekt\u00f3rych krajach licencj\u0119 rajdow\u0105. Wtedy by\u0142 to cz\u0119sty widok na ameryka\u0144skich drogach.<\/p>\n

Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje konstrukcja silnika Franklina – du\u017cy, o 12 cylindrach w uk\u0142adzie widlastym i o tylko powietrznym ch\u0142odzeniu, kt\u00f3ry nap\u0119dza\u0142 najbardziej luksusowe z modeli marki, znane jako Airman. Pojawi\u0142y si\u0119 one na prze\u0142omie lat 20 i 30-tych. W za\u0142o\u017ceniach konstruktor\u00f3w modele tej serii stanowi\u0142y konkurencj\u0119 m.in. dla Cadillaca, Lincolna, Corda oraz Duesenberga. Szczeg\u00f3lnie dla tych pierwszych, bo a\u017c 16-cylindrowych Cadillac\u00f3w, kt\u00f3rych ogromne silniki pracowa\u0142y niezwykle cicho\u00a0i precyzyjnie, bez najmniejszych drga\u0144.<\/p>\n

„12-tka” Airmana z 1928 r.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/strong><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: DELCO<\/p>\n

Najdro\u017csze Frankliny mia\u0142y nast\u0119puj\u0105ce parametry u\u017cytkowe: silnik widlasty, 12-cylindrowy, 398 cali sze\u015bciennych pojemno\u015bci (6,5 litra), mocy 110 KW (150 KM), umieszczony na lekkiej ramie, masa w\u0142asna oko\u0142o 2700 kg, nap\u0119d tylny poprzez mechaniczn\u0105, 3-biegow\u0105 przek\u0142adni\u0119. 150 – konna odmiana silnika by\u0142a wyposa\u017cona w spr\u0119\u017cark\u0119 mechaniczn\u0105, bez niej moc wynosi\u0142a 100-110 KM. W zale\u017cno\u015bci od rodzaju nadwozia Airman m\u00f3g\u0142 osi\u0105ga\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 90-100 MPH, cho\u0107 z regu\u0142y nie s\u0142u\u017cy\u0142 do szybkiej jazdy.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie nadwozie mog\u0142o by\u0107 karosowane przez dowoln\u0105 firm\u0119, wedle \u017cyczenia klienta. Najcz\u0119\u015bciej wybieran\u0105 zabudow\u0105 by\u0142a 5 lub 7 \u2013 osobowa zamkni\u0119ta kareta lub roadster z mi\u0119kkim dachem. Taki rodzaj nadwozia wybierali klienci, kt\u00f3rzy potrzebowali limuzyny godnej prezesa lub m\u0142odsi milionerzy, kt\u00f3rzy nie korzystali z us\u0142ug szofera. Dla nich r\u00f3wnie\u017c by\u0142a dost\u0119pna odmiana 4 – drzwiowa z oparta o kr\u00f3tszy rozstaw osi, ale by\u0142 to rzadko wybierany model. Ostatnie sztuki Airmana wyjecha\u0142y z fabryki w 1934 roku.<\/p>\n

Franklin Airman z 1934 r.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: autogallery.org.ru<\/p>\n

Sprzeda\u017c roczna nie przekracza\u0142a 200 sztuk\u00a0i firma zamiast zarabia\u0107, zacz\u0119\u0142a traci\u0107. Pojawi\u0142y si\u0119 problemy ze sp\u0142at\u0105 zaci\u0105gni\u0119tych po\u017cyczek i firma znalaz\u0142a si\u0119 u progu bankructwa. Przetrwa\u0142a pierwszy kryzys w roku 1930, ale drugiego, nieco mniejszego z 1934 roku ju\u017c nie zdo\u0142a\u0142a. Nie pom\u00f3g\u0142 nawet drugi, 6 – cylindrowy model, kt\u00f3rym Franklin chcia\u0142 nawi\u0105za\u0107 walk\u0119 z popularnymi Fordami i Chevroletami. Herbert Franklin zmar\u0142 w 1956 roku, przez ostatnie 20 lat \u017cycia nie wyprodukowa\u0142 ani jednego samochodu.<\/p>\n

Co zawdzi\u0119czamy Franklinowi? To w jego okaza\u0142ej fabryce powstawa\u0142y wynalazki wa\u017cne dla dzisiejszej motoryzacji – od pierwszego 4 – cylindrowego silnika z 1902 roku, poprzez 6 – cylindrowy niespe\u0142na trzy lata p\u00f3\u017aniej, ko\u0144cz\u0105c na pot\u0119\u017cnej „12-ce”. Wszystkie by\u0142y udanymi konstrukcjami i ka\u017cda z nich nie mia\u0142a \u017cadnej ch\u0142odnicy, ani obiegu wody. To jego pomys\u0142em by\u0142y zawory w g\u0142owicy, skuteczne hamulce ze wspomaganiem czy elektryczny ga\u017anik. Ka\u017cdy z wyprodukowanych 150 tys. Franklin\u00f3w by\u0142 na sw\u00f3j spos\u00f3b wyj\u0105tkowy i tak pozosta\u0142o do dnia dzisiejszego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d nieznanych pionier\u00f3w ameryka\u0144skiej motoryzacji na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje jeden, niedoceniany i zapomniany dzi\u015b Herbert H. Franklin. Dla znawc\u00f3w motoryzacji pozostanie pionierem\u00a0i propagatorem silnik\u00f3w ch\u0142odzonych powietrzem. Cho\u0107 tak naprawd\u0119 motoryzacja b\u0119dzie zawdzi\u0119cza\u0107 mu znacznie wi\u0119cej. Ot, cho\u0107by pierwszy, w pe\u0142ni sprawny 4 – cylindrowy silnik z zaworami w g\u0142owicy, odlewanie bardzo lekkich, aluminiowych t\u0142ok\u00f3w czy\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3908,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[1012,1011,1013],"class_list":["post-3894","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-franklin-airman","tag-herbert-franklin","tag-silnik-chlodzony-powietrzem"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101.jpg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101.jpg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101.jpg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101.jpg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101.jpg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101.jpg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101.jpg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101.jpg",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/fk340101.jpg",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"W\u015br\u00f3d nieznanych pionier\u00f3w ameryka\u0144skiej motoryzacji na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje jeden, niedoceniany i zapomniany dzi\u015b Herbert H. Franklin. Dla znawc\u00f3w motoryzacji pozostanie pionierem\u00a0i propagatorem silnik\u00f3w ch\u0142odzonych powietrzem. Cho\u0107 tak naprawd\u0119 motoryzacja b\u0119dzie zawdzi\u0119cza\u0107 mu znacznie wi\u0119cej. Ot, cho\u0107by pierwszy, w pe\u0142ni sprawny 4 – cylindrowy silnik z zaworami w g\u0142owicy, odlewanie bardzo lekkich, aluminiowych t\u0142ok\u00f3w czy\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3894","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3894"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3894\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20534,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3894\/revisions\/20534"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}