{"id":5983,"date":"2018-04-16T14:32:30","date_gmt":"2018-04-16T14:32:30","guid":{"rendered":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/?p=5983"},"modified":"2018-04-16T14:32:30","modified_gmt":"2018-04-16T14:32:30","slug":"sam-na-start","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2018\/04\/16\/sam-na-start\/","title":{"rendered":"SAM na start"},"content":{"rendered":"

Po II wojnie \u015bwiatowej sport samochodowy w Polsce nie by\u0142 jeszcze zorganizowany. Ludno\u015b\u0107 odradzaj\u0105cego si\u0119 kraju bardziej by\u0142a poch\u0142oni\u0119ta jego odbudow\u0105 a jedynie w\u0142oski Fiat po wojnie przymierza\u0142 si\u0119 do produkcji nowoczesnego modelu dla indywidualnych potrzeb Polak\u00f3w. Niestety \u00f3wczesne w\u0142adze PRL wys\u0142ucha\u0142y rady „przyjacielsko nastawionych” w\u0142adz ZSRR i zamiast nowoczesnego Fiata w nowym zak\u0142adzie na \u017beraniu zacz\u0119to montowa\u0107 przestarza\u0142\u0105 Pobied\u0119. Ta jednak do sportu si\u0119 nie nadawa\u0142a.<\/p>\n

W organizowanych wy\u015bcigach bra\u0142y udzia\u0142 albo przedwojenne, cudem ocala\u0142e pojazdy, albo to, co dzi\u015b mo\u017cna nazwa\u0107 kit-carem (czyli ” po naszemu” SAM-em). Te ostatnie wymagaj\u0105 szerszego opisu, gdy\u017c polska my\u015bl in\u017cynieryjna tamtego okresu wcale nie pochodzi\u0142a od wybitnych teoretyk\u00f3w mechaniki a od ludzi, kt\u00f3rzy \u201emetod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w\u201d potrafili stworzy\u0107 prawdziwe wy\u015bcig\u00f3wki sk\u0142adaj\u0105c je z powszechnie dost\u0119pnych mechanizm\u00f3w kilku pojazd\u00f3w. Pierwsze tego typu konstrukcje powsta\u0142y ju\u017c w 1946 roku.<\/p>\n

Popularno\u015b\u0107 amatorskiego \u015bcigania SAM-ami by\u0142a na tyle du\u017ca, \u017ce zacz\u0119to je produkowa\u0107 na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119. W tym prym wi\u00f3d\u0142 katowicki O\u015brodek Budowy SAM-\u00f3w, kt\u00f3ry na pocz\u0105tku lat 50-tych zbudowa\u0142 kilkana\u015bcie sztuk takich pojazd\u00f3w. \u00a0Osob\u0105, kt\u00f3ra zainicjowa\u0142a montowanie takich pojazd\u00f3w by\u0142 Micha\u0142 Nahorski – znany katowicki zegarmistrz i … kierowca wy\u015bcigowy, kt\u00f3ry przed wojn\u0105 \u015bciga\u0142 si\u0119 na motocyklach. Konstrukcje typu „SAM” w\u00f3wczas by\u0142y jedyn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 posiadania pojazdu wy\u015bcigowego.<\/p>\n

Micha\u0142 Nahorski (1909-1959)<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n

Nahorski, cho\u0107 posiada\u0142 pi\u0119kne zabytkowe Bugatti oraz Lanci\u0119, te nijak mia\u0142y si\u0119 do nowoczesnych wy\u015bcigowych konstrukcji. Pierwszy profesjonalny, wy\u015bcigowy „SAM MN” (czyli pojazd konstrukcji w\/w „zegarmistrza”) mia\u0142 w\u0142a\u015bnie nap\u0119d Lancii, ale wzmocniony przez Rudolfa Wroc\u0142awskiego oraz nadwozie „wyklepane” w zak\u0142adzie karoseryjnym braci Grychto\u0142\u00f3w. Pojazd ju\u017c w 1953 roku odnosi\u0142 sukcesy gromi\u0105c nawet BMW 328, kt\u00f3re cho\u0107 starego typu, nie pozwala\u0142o dot\u0105d innym si\u0119gn\u0105\u0107 po laur zwyci\u0119stwa.<\/p>\n

W tym samym czasie swoje nowe \u201eBugatti\u201d z\u0142o\u017cone z cz\u0119\u015bci Volkswagena i Fiata na torach uje\u017cd\u017ca\u0142 Wies\u0142aw Gawron. Wbrew wielu \u017ar\u00f3d\u0142om – pierwotnie by\u0142 to oryginalny model francuskiej marki, ale niestety awarie i problemy z cz\u0119\u015bciami spowodowa\u0142y, \u017ce rozwi\u0105zania techniczne konstrukcji Jeana i Ettore musia\u0142y ust\u0105pi\u0107 miejsca prostszym i ta\u0144szym przez co ten pojazd zatraci\u0142 swoj\u0105 oryginalno\u015b\u0107 i dzi\u015b cz\u0119sto w wielu publikacjach jest okre\u015blamy jako SAM. P\u00f3\u017aniejsze konstrukcje cz\u0119sto wzorowano na bolidach Formu\u0142y 1 i 2.<\/p>\n

Wies\u0142aw Gawron i jego „Bugatti”<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: kwa-kwa.pl<\/p>\n

Pierwszy pojazd zgodny w duchem w\u0142oskiej wytw\u00f3rni Superleggera, czyli o lekkiej zabudowie na bazie kratownicy z rurek stworzono w Warszawie. Bolid mia\u0142 silnik o pojemno\u015bci nieznanej, ale zosta\u0142 sklasyfikowany w kategorii \u201eponad 1600\u201d i na torze w Poznaniu w pami\u0119tnym (nie dla motoryzacji) 1956 roku wygra\u0142 zawody. Jak na amatorsk\u0105 konstrukcj\u0119 prowadzi\u0142 si\u0119 bardzo pewnie. Pojazd by\u0142 na tyle udany, \u017ce tu\u017c po sukcesie warszawski PZMot podj\u0105\u0142 r\u0119kawic\u0119 rzucon\u0105 przez amator\u00f3w.<\/p>\n

Tak oto powsta\u0142 bolid Rak, kt\u00f3rego wygl\u0105d\u00a0i osi\u0105gi zainteresowa\u0142yby (podobno) nawet in\u017cynier\u00f3w Porsche. Rak pocz\u0105tkowo nap\u0119dzany by\u0142 silnikiem Trumpha\u00a0o poj. 650 cm3<\/span><\/sup> i mocy 45 KM. Jego bli\u017aniacze konstrukcje \u2013 Kraby mia\u0142y nieco wi\u0119kszy silnik firmy Meteor o poj. 700 cm3<\/span><\/sup>, ale o nieznanej mocy. Podczas, gdy Kraby mia\u0142y zawieszenie od Fiata Multipli, Rak mia\u0142 oryginalne stworzone przez polskich in\u017cynier\u00f3w. Cho\u0107 trudno w to uwierzy\u0107 pojazdy te wa\u017cy\u0142y tyle, co nic \u2013 zaledwie nieco ponad 300 kg.<\/p>\n

Rak<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: kwa-kwa.pl<\/p>\n

Wszystko to dzi\u0119ki znacznemu ograniczeniu liczby podzespo\u0142\u00f3w oraz rozwi\u0105zaniom technicznym, kt\u00f3re zadziwia\u0142y \u2013 tak, jak np. pompa paliwa nap\u0119dzana wahaniami zawieszenia czy w\u00f3wczas modne, op\u0142ywowe nadwozie zbudowane na wz\u00f3r pontonu (w odmianie z zabudowanymi ko\u0142ami). Polski Rak swoimi osi\u0105gami\u00a0i wygl\u0105dem przypomina\u0142 \u00f3wczesne, niezwykle delikatne modele Porsche. Og\u00f3\u0142em zmontowano 29 sztuk – w kilku specyfikacjach, w tym najwi\u0119cej dla „Formu\u0142y Junior”.\u00a0Ostatnie Raki zmontowano w 1970 roku.<\/p>\n

Nowa seria „Formu\u0142a Polonia” rozgrywana od 1971 roku by\u0142a oparta o now\u0105 specyfikacj\u0119. Przepisy jak i r\u00f3wnie\u017c odpowiednie bolidy wy\u015bcigowe zosta\u0142y opracowane w warszawskim O\u015brodku Techniczno-Zaopatrzeniowym, gdzie od lat 60-tych montowano Raki. Nowe pojazdy mog\u0142y wa\u017cy\u0107 do 420 kg a nap\u0119d przej\u0119to z Dacii, \u0141ady lub „Du\u017cych Fiat\u00f3w” – oczywi\u015bcie silniki znacznie przerabiano. Osi\u0105ga\u0142y moc rz\u0119du 100-160 KM a „czerwone pole” obrotomierza ko\u0144czy\u0142a liczba 10.<\/p>\n

Bolid Formu\u0142y Polonia z sezonu 1976<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: sport.cermotor.com.pl<\/p>\n

Pojazdy oznaczone jako Promot 1, Promot 2 i Promot 3 by\u0142y kolejnymi generacjami wy\u015bcig\u00f3wek. Bra\u0142y udzia\u0142 w wy\u015bcigach na zagranicznych torach – cz\u0119sto z sukcesami. Pomimo rozwoju techniki nadal u\u017cywano cz\u0119\u015bci z og\u00f3lnie dost\u0119pnych pojazd\u00f3w wyprodukowanych w „Demoludach”. Niestety ich konstrukcja by\u0142a unormowana, w skutek czego powoli przestawa\u0142y by\u0107 \u00a0SAM-ami a stawa\u0142y si\u0119 profesjonalnymi konstrukcjami. Ostatnie wy\u015bcigowe SAM-y powsta\u0142y w 1986 roku a dopiero w 2000 roku znikn\u0119\u0142y z tor\u00f3w.<\/p>\n

Tak naprawd\u0119 o polskich wy\u015bcig\u00f3wkach niewiele wiemy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich by\u0142a konstrukcjami „Made in Gara\u017c”, kt\u00f3re nieustannie poprawiano. Wszystko to by\u0142o w czasach, kiedy o dost\u0119pie cz\u0119\u015bci nie by\u0142o mowy a w\u0142adza nie by\u0142a przychylna sportom motorowym (uwa\u017cane by\u0142y za „niepotrzebn\u0105 rozrywk\u0119 dla bogatych”). W latach 90-tych pojawi\u0142o si\u0119 wiele firm, kt\u00f3re oferowa\u0142y w Polsce sportowe kit-cary, ale w pierwszych latach nowego wieku zbankrutowa\u0142y z powodu braku zainteresowania klient\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po II wojnie \u015bwiatowej sport samochodowy w Polsce nie by\u0142 jeszcze zorganizowany. Ludno\u015b\u0107 odradzaj\u0105cego si\u0119 kraju bardziej by\u0142a poch\u0142oni\u0119ta jego odbudow\u0105 a jedynie w\u0142oski Fiat po wojnie przymierza\u0142 si\u0119 do produkcji nowoczesnego modelu dla indywidualnych potrzeb Polak\u00f3w. Niestety \u00f3wczesne w\u0142adze PRL wys\u0142ucha\u0142y rady „przyjacielsko nastawionych” w\u0142adz ZSRR i zamiast nowoczesnego Fiata w nowym zak\u0142adzie na\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5993,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[1439,1436,1437,1438],"class_list":["post-5983","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-formula-polonia","tag-michal-nahorski","tag-pojazd-typu-sam","tag-wieslaw-gawron"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane.jpg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane.jpg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane.jpg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane.jpg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane.jpg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane.jpg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane.jpg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane.jpg",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/pobrane.jpg",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Po II wojnie \u015bwiatowej sport samochodowy w Polsce nie by\u0142 jeszcze zorganizowany. Ludno\u015b\u0107 odradzaj\u0105cego si\u0119 kraju bardziej by\u0142a poch\u0142oni\u0119ta jego odbudow\u0105 a jedynie w\u0142oski Fiat po wojnie przymierza\u0142 si\u0119 do produkcji nowoczesnego modelu dla indywidualnych potrzeb Polak\u00f3w. Niestety \u00f3wczesne w\u0142adze PRL wys\u0142ucha\u0142y rady „przyjacielsko nastawionych” w\u0142adz ZSRR i zamiast nowoczesnego Fiata w nowym zak\u0142adzie na\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5983","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5983"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5983\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5994,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5983\/revisions\/5994"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5983"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5983"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5983"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}