Na pocz\u0105tku ko\u0142o by\u0142o lite i ci\u0119\u017ckie. Odlane z metali lub wykute z drewna niepotrzebnie zwi\u0119ksza\u0142o ci\u0119\u017car pojazd\u00f3w. W XX wieku p.n.e. pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze ko\u0142a, w kt\u00f3rych piasta i obr\u0119cz po\u0142\u0105czone by\u0142y za pomoc\u0105 kilku „szprych” o jednakowej d\u0142ugo\u015bci. Pierwsze wozy mia\u0142y ko\u0142a z czterema „szprychami” \u2013 by\u0142y to rydwany u\u017cywane przez Ari\u00f3w. Dzi\u0119ki nim odnosili wiele zwyci\u0119stw na polu walki. Wynalazek „szprych” niekt\u00f3rzy przypisuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c Hetytom. Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce nie by\u0142y to jeszcze szprychy w dzisiejszym rozumieniu tego s\u0142owa a jedynie pr\u0119ty lub kawa\u0142ki drewna \u0142\u0105cz\u0105ce piast\u0119 z obr\u0119cz\u0105.<\/p>\n Przez nast\u0119pne 30 wiek\u00f3w konstrukcja ko\u0142a zasadniczo si\u0119 nie zmienia\u0142a. Wynalazek zosta\u0142 rozpowszechniony we wszystkich cywilizacjach i dotar\u0142 do Egiptu, Chin, na tereny dzisiejszej Rosji a dopiero oko\u0142o 1000 roku n.e. na kontynent afryka\u0144ski. W tym czasie ko\u0142o sta\u0142o si\u0119 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszo\u015bci \u00f3wczesnych maszyn a jego kszta\u0142t zacz\u0105\u0142 kojarzy\u0107 si\u0119 z doskona\u0142\u0105 form\u0105, co podkre\u015blali \u015bredniowieczni uczeni oraz architekci p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza i renesansu. Z ko\u0142em wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c liczba \u03c0, kt\u00f3rej warto\u015b\u0107 tak bardzo chcieli pozna\u0107 uczeni tamtych czas\u00f3w.<\/p>\n Pierwsze \u201epojazdy bez koni\u201d nie mog\u0142y oby\u0107 si\u0119 bez k\u00f3\u0142. W\u00f3z \u017caglowy Simona Stevina z 1600 roku jako jeden z pierwszych pojazd\u00f3w ko\u0142owych nap\u0119dzanych si\u0142ami przyrody nie by\u0142by zdolny do jazdy, gdyby nie drewniane, szprychowe ko\u0142a o du\u017cym rozmiarze. Ci\u0105gnik artyleryjski konstrukcji Cugnota mia\u0142 nap\u0119d przenoszony z maszyny parowej na jedno przednie ko\u0142o, co stanowi\u0142o znaczny post\u0119p w dziedzinie transportu ale to dopiero pocz\u0105tek prawdziwej rewolucji. Ko\u0142o odegra\u0142o wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w rozwoju kolei, gdzie na ka\u017cdy sk\u0142ad przypada\u0142o przynajmniej kilkadziesi\u0105t \u017celaznych k\u00f3\u0142.<\/p>\n Ko\u0142a starego parowozu<\/strong><\/p>\n W XIX wieku do produkcji k\u00f3\u0142 zacz\u0119to powszechnie u\u017cywa\u0107 stali. Takie ko\u0142a by\u0142y trwa\u0142e, ale ci\u0119\u017ckie. Wytwarzano je dwiema metodami \u2013 poprzez odlew lub k\u0142ucie. Szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce druga metoda daje lepsze rezultaty, cho\u0107 wymaga wi\u0119kszego nak\u0142adu pracy. K\u0142ucie czyni\u0142o materia\u0142 mocniejszym, co mia\u0142o szczeg\u00f3lne znaczenie, gdy ko\u0142o mia\u0142o zosta\u0107 zamontowane w wa\u017c\u0105cym wiele ton parowozie. Wielkie, k\u0142ute stalowe ko\u0142a nie by\u0142y dostosowane do potrzeb transportu osobistego, ale i na to znaleziono spos\u00f3b. Wszystko dzi\u0119ki glinowi – niezwyk\u0142emu pierwiastkowi chemicznemu.<\/p>\n Wynalazek francuza Morveau z 1761 roku i dalsze prace nad nim przyczyni\u0142y si\u0119 do zmiany postrzegania metali. Aluminium powsta\u0142e w wyniku obr\u00f3bki glinu by\u0142o lekkie i w przeciwie\u0144stwie do stali nie rdzewia\u0142o, ale si\u0119 utlenia\u0142o. Materia\u0142 by\u0142 jeszcze zbyt drogi do powszechnego zastosowania, cho\u0107 ko\u0142o zrobione z aluminium okazywa\u0142o si\u0119 lepsze ni\u017c stalowe \u2013 by\u0142o l\u017cejsze i lepiej odprowadza\u0142o ciep\u0142o z hamulc\u00f3w pojazdu. To ostatnie udowodniono dopiero w latach 30 \u2013 tych XX wieku, kiedy do samochod\u00f3w wyczynowych zacz\u0119to montowa\u0107 felgi z tego materia\u0142u.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142czesna felga aluminiowa<\/strong><\/p>\n Wcze\u015bniej, bo a\u017c do p\u00f3\u017anych lat 20 \u2013 tych, kierowcy wszystkich Ford\u00f3w T i wi\u0119kszo\u015bci Fiat\u00f3w nadal je\u017adzili na w\u0105skich, drewnianych obr\u0119czach. Te, w razie uszkodzenia nale\u017ca\u0142o odkr\u0119ci\u0107 od kilku drewnianych szprych, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142y piast\u0119 z obr\u0119cz\u0105. By\u0142o to zadanie trudne i wymagaj\u0105ce sporo si\u0142y. Na szcz\u0119\u015bcie poczyniono post\u0119py w innej dziedzinie. \u201eZ\u0142apanie gumy\u201d nie stanowi\u0142o ju\u017c wi\u0119kszego problemu, gdy\u017c opony w okresie mi\u0119dzywojennym przesz\u0142y rewolucj\u0119. Istotnie, bez opon nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o kole. Opona stanowi jego integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 od ponad 150 lat.<\/p>\n Pierwsze spalinowe \u201epojazdy bez koni\u201d nie zna\u0142y tego wynalazku. Zastosowanie wynalazku Charlesa Goodyera w przemy\u015ble motoryzacyjnym zawdzi\u0119czamy braciom Michelin, kt\u00f3rzy dla innych braci \u2013 Peugeot, na pocz\u0105tku lat 90. XIX wieku stworzyli balonowe, pompowane opony. Od tego momentu transport drogowy stawa\u0142 si\u0119 bardziej komfortowy. Tzw. \u201emasywy gumowe\u201d spotykane by\u0142y jeszcze przed 1910 rokiem, ale wyposa\u017cano w nie g\u0142\u00f3wnie ci\u0119\u017car\u00f3wki. Zgrany tandem \u201eopona i d\u0119tka\u201d przetrwa\u0142 a\u017c do 1948 roku, kiedy pokazano opon\u0119 bezd\u0119tkow\u0105 – pozbawion\u0105 dodatkowego „gumowego p\u0142aszcza”.<\/p>\n Ko\u0142o na masywie gumowym<\/strong><\/p>\n W latach 30-tych modne by\u0142y lekkie obr\u0119cze wyposa\u017cone w druciane szprychy o uko\u015bnym splocie. Wyposa\u017cano w nie drogie, sportowe Duesenbergi, Lancie i Bentleya. Mocowane na jedn\u0105 wielk\u0105 \u015brub\u0119 do piasty dodawa\u0142y lekko\u015bci sylwetce pojazdu, ale by\u0142y delikatne i podatne na uszkodzenia. Delikatne szprychy nie zawsze mog\u0142y spe\u0142ni\u0107 obronn\u0105 rol\u0119 tarczy ko\u0142a. Ratunkiem okaza\u0142o si\u0119 aluminium, kt\u00f3re w\u00f3wczas zacz\u0119to powszechnie stosowa\u0107 w sporcie. Eksperymentowano r\u00f3wnie\u017c z innymi stopami metali, m.in. ze stopami magnezu. Przewidywano, \u017ce to b\u0119dzie przysz\u0142o\u015b\u0107 k\u00f3\u0142 w pojazdach.<\/p>\n Od lat 60 \u2013 tych XX wieku W\u0142osi lansowali ko\u0142a wykonane z magnezu. Lekkie, cho\u0107 bardzo delikatne obr\u0119cze stosowano w wyczynowych Alfach Romeo i Lanciach. Ostatnim wielkoseryjnym modelem, kt\u00f3ry by\u0142 w nie wyposa\u017cony by\u0142a Delta Integrale. Ten materia\u0142 znacz\u0105co obni\u017ca\u0142 mas\u0119 nieresorowan\u0105, ale cz\u0119\u015bciej przegrywa\u0142 walk\u0119 z du\u017cymi nier\u00f3wno\u015bciami oraz kraw\u0119\u017cnikami. Niespe\u0142na 30 lat p\u00f3\u017aniej przebicie opony bezd\u0119tkowej przesta\u0142o oznacza\u0107 przymusowy post\u00f3j. Pojawi\u0142y si\u0119 tzw. „run-flat’y” czyli opony z wbudowanym ko\u0142nierzem umo\u017cliwiaj\u0105cym przejechanie kilkudziesi\u0119ciu kilometr\u00f3w bez powietrza.<\/p>\n Felgi magnezowe firmy Cromodora<\/strong><\/p>\n W ostatnich latach obr\u0119cze wykonuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z w\u0142\u00f3kna w\u0119glowego. Jest drogie, ale bardzo trwa\u0142e i dobrze znosi du\u017ce temperatury, kt\u00f3re powstaj\u0105 w uk\u0142adzie hamulcowym. Ko\u0142a z takiego materia\u0142u montuje si\u0119 w pojazdach wyczynowych. W licz\u0105cym ponad 50 wiek\u00f3w wynalazku nie zmieni\u0142o si\u0119 jedno \u2013 kszta\u0142t, cho\u0107 niekt\u00f3rzy uparcie szukaj\u0105 \u201ekwadratury ko\u0142a\u201d, pewne jest, \u017ce raczej tego nie znajd\u0105. Nawet „Pogromcy mit\u00f3w” daleko nie pojechali na kwadratowych ko\u0142ach. Ach, gdyby tylko Ci, kt\u00f3rzy wynale\u017ali ten kszta\u0142t wiedzieli co dali cywilizacji \u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wed\u0142ug jednej z popularnych encyklopedii ko\u0142o jest cz\u0119sto u\u017cywane w transporcie. T\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142aszczyzny ograniczon\u0105 okr\u0119giem wyznaczaj\u0105 punkty po\u0142o\u017cone w r\u00f3wnej odleg\u0142o\u015bci od jej \u015brodka. Z definicj\u0105 ko\u0142a zwi\u0105zana jest r\u00f3wnie\u017c liczba \u03c0 oraz definicje takie jak promie\u0144, \u015brednica i ci\u0119ciwa. Nie tylko w matematyce, ale r\u00f3wnie\u017c w transporcie te definicje s\u0105 u\u017cywane \u2013 w\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6755,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[1563,1561,1564,1562],"class_list":["post-6746","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-felga-magnezowa","tag-historia-kola","tag-kolo-z-bronocic","tag-masywy-gumowe"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa.jpg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa.jpg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa.jpg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa.jpg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa.jpg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa.jpg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa.jpg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa.jpg",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/685056671_1_644x461_stara-zabytkowa-os-osie-male-kola-zeliwne-zabytek-wysylka-limanowa.jpg",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Wed\u0142ug jednej z popularnych encyklopedii ko\u0142o jest cz\u0119sto u\u017cywane w transporcie. T\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142aszczyzny ograniczon\u0105 okr\u0119giem wyznaczaj\u0105 punkty po\u0142o\u017cone w r\u00f3wnej odleg\u0142o\u015bci od jej \u015brodka. Z definicj\u0105 ko\u0142a zwi\u0105zana jest r\u00f3wnie\u017c liczba \u03c0 oraz definicje takie jak promie\u0144, \u015brednica i ci\u0119ciwa. Nie tylko w matematyce, ale r\u00f3wnie\u017c w transporcie te definicje s\u0105 u\u017cywane \u2013 w\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6746","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6746"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6758,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6746\/revisions\/6758"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6755"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/rysunek_na_wazie.jpg\")
<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: bronocice.blogspot.com<\/p>\n<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: pixabay<\/p>\n<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: imged<\/p>\n<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: pixabay<\/p>\n<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: sprzedajemy.pl<\/p>\n