W 1919 roku odrodzona Polska ratyfikowa\u0142a postanowienia Mi\u0119dzynarodowej Komisji (powo\u0142anej 10 lat wcze\u015bniej z inicjatywy Francuz\u00f3w) dotycz\u0105ce wyposa\u017cenia pojazd\u00f3w oraz pierwsze przepisy ruchu drogowego. Wtedy to pojawi\u0142 si\u0119 znaczek \u201ePL\u201d umieszczany tu\u017c przy numerach rejestracyjnych wozu. Wtedy nie by\u0142 jeszcze integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tablicy. Nowe tablice pojawi\u0142y si\u0119 w 1922 roku i zast\u0105pi\u0142y te obowi\u0105zuj\u0105ce na terenie zabor\u00f3w. Tym samym wcze\u015bniejsze oznaczenia zaczynaj\u0105ce si\u0119 od liter: C, D, J, K lub, w przypadku zaboru rosyjskiego – GGW ust\u0105pi\u0142y na rzecz polskiego nazewnictwa.<\/p>\n Jedn\u0105 z najciekawszych pozycji ksi\u0105\u017ckowych na rynku wydawniczym w tamtym czasie by\u0142 \u201ePolsko \u2013 Niemiecko – Francuski S\u0142ownik Terminologii Samochodowej\u201d autorstwa Stanis\u0142awa Szczygielskiego, kt\u00f3rego terminologia odpowiada\u0142a \u00f3wczesnemu nazewnictwu podzespo\u0142\u00f3w. Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na t\u0142umaczenia osprz\u0119tu pojazdu, kt\u00f3re zawarto w w\/w \u201eS\u0142owniku\u201d. To, co dzi\u015b okre\u015blamy jako \u201ed\u0119tka\u201d w\u00f3wczas by\u0142o \u201edusz\u0105\u201d. Wentylator w\u00f3wczas by\u0142 \u201ech\u0142odnikiem\u201d a ga\u017anik \u2013 \u201eulatnikiem\u201d. Gwint okre\u015blano mianem \u201enawoju\u201d a klakson pneumatyczny by\u0142 \u201egwizdkiem wydmuchowym\u201d.<\/p>\n Gdy drzwi pojazdu lub stacyjka przesta\u0142y spe\u0142nia\u0107 swoj\u0105 funkcj\u0119 nale\u017ca\u0142o uda\u0107 si\u0119 do \u201ezamkownika\u201d, czyli specjalisty od otwierania zamk\u00f3w. W zasadzie jedynym terminem, kt\u00f3ry nie zmieni\u0142 si\u0119 od tamtych czas\u00f3w jest „mechanik”, kt\u00f3re wyst\u0119puje w wielu j\u0119zykach i oznacza dok\u0142adnie to samo a jedyne, co je wyr\u00f3\u017cnia to pisownia – odmienna w ka\u017cdym kraju. Jak zapewne \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych okre\u015ble\u0144 nie dotrwa\u0142o do dnia dzisiejszego i znaj\u0105 je tylko nieliczni.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142czesny „ch\u0142odnik”<\/strong><\/p>\n Jedn\u0105 z najciekawszych konstrukcji samochodowych tamtego okresu wykonan\u0105 przez Polaka by\u0142 tr\u00f3jko\u0142owiec Henryka Wierzbi\u0144skiego z 1922 roku. Brak jest jednoznacznych informacji na temat nap\u0119du tego pojazdu. W materia\u0142ach informacyjnych konstruktor zapewnia\u0142, \u017ce jest to „idealny pojazd dla sportu i rekreacji”. Jak \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, nie by\u0142 wzorem praktyczno\u015bci i zosta\u0142 wykonany w jednym egzemplarzu. Ile powsta\u0142o podobnych „twor\u00f3w”? Tego nie wiemy, ale s\u0105 dowodem nieskr\u0119powanej niczym polskiej my\u015bli technicznej. My\u015bli, kt\u00f3ra kilka lat p\u00f3\u017aniej b\u0119dzie „owocowa\u0107” kolejnymi pomys\u0142ami na pojazdy.<\/p>\n Tr\u00f3jko\u0142owiec Henryka Wierzbi\u0144skiego<\/strong><\/p>\n Powa\u017cnym zagro\u017ceniem na terenach wiejskich by\u0142y furmanki prowadzone przez „podchmielonych” wo\u017anic\u00f3w. Konie by\u0142y bardzo p\u0142ochliwe i cz\u0119sto na widok samochodu gubi\u0142y nie tylko podkowy, ale r\u00f3wnie\u017c mocuj\u0105ce je gwo\u017adzie. Kierowcy byli zmuszeni do ci\u0105g\u0142ych napraw i tak nietrwa\u0142ego ogumienia, st\u0105d cz\u0119sto wo\u017cono dwa zapasowe kompletne ko\u0142a zamiast pojedynczego „zapasu”. Liczba pojazd\u00f3w powoli ros\u0142a i w 1924 roku wynosi\u0142a 7501 sztuk, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nale\u017ca\u0142a do armii. Wobec stale rosn\u0105cej liczby rejestrowanych samochod\u00f3w konie musia\u0142y si\u0119 przyzwyczai\u0107 do nowego.<\/p>\n W latach 20-tych dzia\u0142a\u0142o ju\u017c kilka fabryk wytwarzaj\u0105cych polskie samochody. Ma\u0142y SKAF, du\u017ce Polonia oraz CWS T-1 utorowa\u0142y drog\u0119 polskiej my\u015bli technicznej. SKAF by\u0142 tzw. „lekkim czteroko\u0142owcem”. Wa\u017cy\u0142 niespe\u0142na 300 kg i nap\u0119dza\u0142 go 10-konny silnik. Do pojazdu konstrukcji Stefana Koz\u0142owskiego i Antoniego Fr\u0105czkowskiego do\u0142\u0105czano komplet narz\u0119dzi. Silnik pojazdu, opr\u00f3cz 8 litr\u00f3w paliwa na ka\u017cde 100 km, zu\u017cywa\u0142 a\u017c litr oleju na takim samym dystansie. Powsta\u0142y (a\u017c) 3 sztuki tego pojazdu, do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 jedynie zdj\u0119cia folder\u00f3w reklamowych.<\/p>\n Podobn\u0105 konstrukcj\u0105 by\u0142 IRADAM, kt\u00f3rej autorem by\u0142 Adam G\u0142ochowski. W latach 1924-1927 powsta\u0142y 3 prototypy. Do jego nap\u0119du s\u0142u\u017cy\u0142y motocyklowe silniki. W tym samym czasie powsta\u0142 jeszcze WM, kt\u00f3ry dowi\u00f3d\u0142 swojej „doskona\u0142o\u015bci” przeje\u017cd\u017caj\u0105c 1041 km w czasie 24 godzin. Pojazd nie by\u0142 „demonem pr\u0119dko\u015bci” – osi\u0105ga\u0142 75 km\/h, ale by\u0142 ekonomiczny. Zu\u017cycie paliwa wynosi\u0142o oko\u0142o 6 litr\u00f3w na 100 km. Przeciwie\u0144stwem ma\u0142ego „WM” by\u0142 luksusowy Ralf-Stetysz dost\u0119pny w dw\u00f3ch wersjach silnikowych. Niestety 5 – letnie prace nad pojazdem zak\u0142\u00f3ci\u0142 w 1929 roku po\u017car nowej fabryki.<\/p>\n Ralf-Stetysz na wystawie w Pary\u017cu<\/strong><\/p>\n Przez 5 lat w\u0142a\u015bciciel fabryki – hrabia Tyszkiewicz zdo\u0142a\u0142 wyprodukowa\u0107 oko\u0142o 200 samochod\u00f3w. Niestety, fabryki nie uda\u0142o si\u0119 odbudowa\u0107 a jej w\u0142a\u015bciciel pozosta\u0142 z d\u0142ugami wynosz\u0105cymi a\u017c 1,5 mln \u00f3wczesnych z\u0142otych. W czasie, gdy CWS montowa\u0142 lub naprawia\u0142 setki pojazd\u00f3w rocznie, hrabia Tyszkiewicz promowa\u0142 si\u0119 na zawodach sportowych a nawet wykupi\u0142 stoisko na Paryskiej Wystawie Samochod\u00f3w. W 1927 roku wystawi\u0142 tam dwa swoje pojazdy. Stoisko by\u0142o ma\u0142e, ale uda\u0142o si\u0119 mu zdoby\u0107 zainteresowanie klient\u00f3w. Niestety nie by\u0142o mu pisane zosta\u0107 „drugim Fordem”.<\/p>\n Jednym z bardziej znanym producent\u00f3w by\u0142o „Towarzystwo Budowy Samochod\u00f3w AS”, kt\u00f3re wyprodukowa\u0142o oko\u0142o 150 sztuk ma\u0142olitra\u017cowych pojazd\u00f3w o nazwie „AS”. W latach 1927-1929 zaoferowano klientom pojazd o kilku rodzajach nadwozia i silnikach o mocy 17 lub 24 KM. Mocniejsza jednostka by\u0142a ju\u017c g\u00f3rnozaworowa. Auto pokazano na wystawie w Poznaniu w 1929 roku i tam spotka\u0142o si\u0119 z du\u017cym zainteresowaniem. Pocz\u0105tkowy entuzjazm nie przerodzi\u0142 si\u0119 w trwa\u0142e zainteresowanie a g\u0142\u00f3wnym klientem byli jedynie taks\u00f3wkarze, kt\u00f3rzy nabywali pojazd ze s\u0142abszym silnikiem.<\/p>\n Pojazd „AS” w zabudowie dostawczej<\/strong><\/p>\n Winnym kl\u0119ski AS-a by\u0142 nadchodz\u0105cy kryzys gospodarczy. Poch\u0142on\u0105\u0142 on wiele ma\u0142ych montowni i ostudzi\u0142 zapa\u0142 konstruktor\u00f3w. Wraz ze zmian\u0105 C.W.S na Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady In\u017cynieryjne zako\u0144czy\u0142a si\u0119 pewna epoka w polskiej motoryzacji. Scentralizowane zak\u0142ady \u015bwiadczy\u0142y us\u0142ugi g\u0142\u00f3wnie dla organ\u00f3w pa\u0144stwa, st\u0105d produkcja na rzecz wojska. W latach 30-tych powsta\u0142o kilka interesuj\u0105cych polskich prototyp\u00f3w, ale \u017caden z nich nie by\u0142 produkowany w ilo\u015bciach takich jak w\/w konstrukcje. Rynek „cywilny” niemal w ca\u0142o\u015bci przej\u0105\u0142 Fiat i Chevrolet.<\/p>\n Tu\u017c przed wybuchem wojny poprawia\u0142 si\u0119 stan nawierzchni dr\u00f3g a liczba pojazd\u00f3w systematycznie ros\u0142a. Nadal posiadanie w\u0142asnych \u201eczterech k\u00f3\u0142ek\u201d by\u0142o drogie, ale samoch\u00f3d powoli przestawa\u0142 by\u0107 towarem luksusowym i stawa\u0142 si\u0119 narz\u0119dziem, bez kt\u00f3rego nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 oby\u0107. Typowe „inteligenckie” pracuj\u0105ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo najta\u0144szy samoch\u00f3d (Fiata 508 za 5,4 tys. z\u0142) mog\u0142o kupi\u0107 ju\u017c za r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 rocznego wynagrodzenia (oczywi\u015bcie, gdyby ca\u0142o\u015b\u0107 zarobk\u00f3w przeznaczyli na oszcz\u0119dno\u015bci). Dzi\u015b jest to czas o po\u0142ow\u0119 kr\u00f3tszy.<\/p>\n … koniec<\/p>\n Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wielkim innowatorem wczesnych lat polskiej motoryzacji okaza\u0142 si\u0119 \u2026 polski pianista J\u00f3zef Hofmann. Opr\u00f3cz talentu do wydobywania d\u017awi\u0119k\u00f3w z fortepianu przejawia\u0142 zainteresowanie wszystkim, co dotyczy\u0142o pojazd\u00f3w nap\u0119dzanych silnikami. To w\u0142a\u015bnie jemu przypisuje si\u0119 bardzo wa\u017cny wynalazek \u2013 wycieraczki z w\u0142asnym nap\u0119dem. Na ten pomys\u0142 konstruktor-amator wpad\u0142 obserwuj\u0105c wskaz\u00f3wk\u0119 metronomu. Jemu r\u00f3wnie\u017c przypisuje si\u0119 opracowanie nowego\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6846,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[1590,1588,1679,1589,1587],"class_list":["post-6822","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-as","tag-henryk-wierzbinski","tag-jozef-hofmann","tag-ralf-stetysz","tag-stanislaw-szczygielski"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf.png",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf.png",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf.png",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf-300x225.png",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf.png",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf.png",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf.png",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf.png",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf.png",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ralf.png",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Wielkim innowatorem wczesnych lat polskiej motoryzacji okaza\u0142 si\u0119 \u2026 polski pianista J\u00f3zef Hofmann. Opr\u00f3cz talentu do wydobywania d\u017awi\u0119k\u00f3w z fortepianu przejawia\u0142 zainteresowanie wszystkim, co dotyczy\u0142o pojazd\u00f3w nap\u0119dzanych silnikami. To w\u0142a\u015bnie jemu przypisuje si\u0119 bardzo wa\u017cny wynalazek \u2013 wycieraczki z w\u0142asnym nap\u0119dem. Na ten pomys\u0142 konstruktor-amator wpad\u0142 obserwuj\u0105c wskaz\u00f3wk\u0119 metronomu. Jemu r\u00f3wnie\u017c przypisuje si\u0119 opracowanie nowego\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6822","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6822"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6822\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12777,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6822\/revisions\/12777"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6846"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6822"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6822"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6822"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"tygodnikpowszechnypl\"](\"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2015\/09\/tygodnikpowszechnypl.jpeg\")
<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: tygodnikpowszechny.pl<\/p>\n<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: iparts.com<\/p>\n<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: L’Auto<\/p>\n<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: NAC<\/p>\n<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: polskie-auta<\/p>\n