{"id":7902,"date":"2019-04-23T14:39:00","date_gmt":"2019-04-23T14:39:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/?p=7902"},"modified":"2024-12-08T14:16:54","modified_gmt":"2024-12-08T13:16:54","slug":"stoewer-duma-stettina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2019\/04\/23\/stoewer-duma-stettina\/","title":{"rendered":"Stoewer – duma Stettina"},"content":{"rendered":"

W 1858 roku na obrze\u017cach Szczecina za\u0142o\u017cono zak\u0142ad mechaniczny. Pocz\u0105tkowo naprawiano w nim maszyny innych producent\u00f3w, ale ju\u017c kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej zak\u0142ad ten sam produkowa\u0142 maszyny do szycia i pisania. Wkr\u00f3tce sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym konkurentem Singera. Wraz z rozwojem rower\u00f3w naturalnym by\u0142o, \u017ce i ten wynalazek znajdzie si\u0119 w palecie produkt\u00f3w wytwarzanych przez … Stoewer. Marka ta, cho\u0107 nieco zapomniana i cz\u0119sto kojarzona jako niemiecka, zajmuje szczeg\u00f3lne miejsce w przedwojennej historii polskiej motoryzacji.<\/p>\n

W tej chwili zapytacie – jak to polskiej, skoro w tym czasie Szczecin by\u0142 pod zaborami a w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym nadal by\u0142 pod silnymi niemieckimi wp\u0142ywami? Dzi\u015b dawny Stettin jest polski i jego historia to r\u00f3wnie\u017c nasza historia, dlatego te\u017c dla wielu historyk\u00f3w jest to polski producent (jeden z najwi\u0119kszych w latach 30-tych). Za\u0142o\u017cycielem Stoewera by\u0142 niemiecki przemys\u0142owiec Bernhard Stoewer. By\u0142 to typowy rodzinny interes, kt\u00f3ry w pierwszych latach XX wieku przej\u0119\u0142o kolejne pokolenie. Czym zas\u0142yn\u0105\u0142 Stoewer? Transportem zbiorowym.<\/p>\n

W latach 90-tych XIX wieku m\u0142ode pokolenie rodziny dostrzeg\u0142o now\u0105 nisz\u0119 – drogowy transport zbiorowy. Ten w\u00f3wczas by\u0142 zale\u017cny od kolei, st\u0105d te\u017c eksperymentowano z drogowymi pojazdami zdolnymi przewozi\u0107 du\u017c\u0105 liczb\u0119 pasa\u017cer\u00f3w i ich baga\u017c. Tak oto Stoewer sta\u0142 si\u0119 pierwszym producentem autobus\u00f3w w Europie. Pomys\u0142 by\u0142 odwa\u017cny, szczeg\u00f3lnie bior\u0105c pod uwag\u0119 stan \u00f3wczesnych dr\u00f3g. Pocz\u0105tkowo ich pojazdy nie by\u0142y sprzedawane a synowie Stoewera – Bernhard i Emil wykorzystywali je we w\u0142asnym przedsi\u0119biorstwie transportowym.<\/p>\n

Bracia Bernhard (od lewej) i Emil Stoewer<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>\u0179r\u00f3d\u0142o: Stoewer-Museum<\/p>\n

Na pocz\u0105tku XX wieku autobusy marki Stoewer by\u0142y obecne na ulicach Lipska, Berlina, Wroc\u0142awia, Szczecina a nawet … Londynu. W 1902 roku kupuj\u0105c bilet autobusowy mo\u017cna by\u0142o pojecha\u0107 nimi ze Szczecina do Berlina – bez „przesiadki”, z kilkoma postojami. Podr\u00f3\u017c po \u00f3wczesnych drogach z pr\u0119dko\u015bciami maksymalnymi rz\u0119du 20-30 km\/h dzi\u015b wydaje si\u0119 by\u0107 powodem \u017cart\u00f3w, ale wtedy by\u0142a „czym\u015b” niezwyk\u0142ym. Kilka lat p\u00f3\u017aniej Stoewer by\u0142 monopolist\u0105 na rynku autobus\u00f3w i przewoz\u00f3w osobowych w ca\u0142ej Centralnej Europie.<\/p>\n

Pozycj\u0119 na rynku Stoewer zdoby\u0142 w rekordowym tempie. W 1897 roku bracia zmontowali pierwszy spalinowy tr\u00f3jko\u0142owiec by w zaledwie rok p\u00f3\u017aniej pokaza\u0107 … ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119 o \u0142adowno\u015bci 2 ton nap\u0119dzan\u0105 dziesi\u0119ciokonnym silnikiem w\u0142asnej konstrukcji. Jak powsta\u0142 pierwszy autobus? Po prostu na tej samej ramie osadzono nadwozie z kilkoma \u0142awkami oraz mocowania na baga\u017ce. Firm\u0105 od razu zainteresowa\u0142o si\u0119 wojsko, kt\u00f3re potrzebowa\u0142o wielkiej zmiany – zamiany woz\u00f3w konnych pojazdami silnikowymi s\u0142u\u017c\u0105cymi do transportu. To by\u0142a szansa na wielkie rz\u0105dowe zam\u00f3wienie.<\/p>\n

Stoewer L4 – autobus z 1906 roku<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: stoewer-cars.com<\/p>\n

Zamieniaj\u0105c konia na ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119 trzeba by\u0142o jeszcze pokona\u0107 g\u0142\u00f3wnego konkurenta – Benza, kt\u00f3rego produkty by\u0142y drogie, ale mia\u0142y doskona\u0142\u0105 opini\u0119. R\u00f3wnocze\u015bnie rozpocz\u0119to prace nad seri\u0105 samochod\u00f3w osobowych. Po wojnie to one zapewnia\u0142y zyski szczeci\u0144skiemu producentowi. W latach 20-tych powsta\u0142o kilka udanych serii, w tym drogi i luksusowy model Gigant 80 z 80-konnym silnikiem, kt\u00f3rych silniki p\u00f3\u017aniej wzmocniono a\u017c do 100 KM. Na drugim ko\u0144cu oferty znajdowa\u0142 si\u0119 tani model V5 po raz pierwszy pokazany w 1930 roku.<\/p>\n

Model V5 mia\u0142 by\u0107 przeznaczony do niezbyt zamo\u017cnego klienta. Pomimo ma\u0142ych rozmiar\u00f3w uda\u0142o si\u0119 wygospodarowa\u0107 du\u017co miejsca a przyczyni\u0142 si\u0119 do tego … brak tunelu \u015brodkowego. Tak, V5 mia\u0142 przedni nap\u0119d – kilka lat wcze\u015bniej ni\u017c Citroen. Auto rozp\u0119dza\u0142o si\u0119 do 80 km\/h. Silnik o mocy 25 KM na ka\u017cde 100 km zu\u017cywa\u0142 9 litr\u00f3w benzyny – nie by\u0142y to imponuj\u0105ce warto\u015bci. Z tego powodu szybko wprowadzono wersj\u0119 z otwartym nadwoziem i z 30-konnym silnikiem, kt\u00f3r\u0105 nazwano Sport. Na drugim ko\u0144cu oferty znajdowa\u0142y si\u0119 szybkie limuzyny.<\/p>\n

Stoewer V5 Sport<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Classic Car Catalogue<\/p>\n

Koniec lat 30-tych nale\u017ca\u0142 do Greifa, Arkony i Sediny – kszta\u0142tem i osi\u0105gami przypomina\u0142y modele BMW i Wanderera. Paleta silnik\u00f3w obejmowa\u0142a jednostki od 4 do 8 cylindr\u00f3w i mocach 34-80 KM. To nie by\u0142 szczyt technologiczny Stoewera, gdy\u017c w 1919 roku sportowy model D7 mia\u0142 silnik o poj. 11 dm3<\/sup> i mocy 120 KM, ale na tle konkurencji trio tej marki prezentowa\u0142o si\u0119 nowocze\u015bnie. Niestety plany rozwoju przerwa\u0142a kolejna wojna. Jako zak\u0142ad nale\u017c\u0105cy do Niemca musia\u0142 produkowa\u0107 na rzecz nazist\u00f3w i produkowa\u0107 sprz\u0119t wojskowy.<\/p>\n

Z tego okresu pochodzi jedna z najbardziej niezwyk\u0142ych konstrukcji – motocykl z nap\u0119dem g\u0105sienicowym. Opancerzony miniczo\u0142g z motocyklowym nap\u0119dem mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 podczas inwazji na Zwi\u0105zek Radziecki. Kettenkraft (jak nazwano t\u0119 konstrukcj\u0119) jednak nie odegra\u0142 znacz\u0105cej roli a jego dokumentacj\u0119 po przegranej wojnie wywieziono na Wsch\u00f3d. Bardziej znan\u0105 wojskow\u0105 konstrukcj\u0105 Stoewera jest LEPKW – lekki pojazd terenowy, kt\u00f3ry montowano w kr\u00f3tkich seriach od ko\u0144ca 1936 roku do pocz\u0105tku 1945 roku. Zam\u00f3wiono ok. 11 tys. sztuk tych pojazd\u00f3w.<\/p>\n

LEPKW<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: stoewer-cars.com<\/p>\n

Co si\u0119 sta\u0142o z w\u0142a\u015bcicielami? Bernhardt zmar\u0142 w szczytowym okresie rozwoju firmy – w 1937 roku, jego brat w 1942 roku. Pomimo pracy dla nazist\u00f3w nigdy nie byli zadowoleni z tego faktu. Podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych fabryka zosta\u0142a zbombardowana. Infrastruktura, kt\u00f3ra ocala\u0142a pos\u0142u\u017cy\u0142a do budowy nowego zak\u0142adu – FMS Polmo. To w\u0142a\u015bnie tam produkowano motocykle Junak oraz powsta\u0142o kilka prototyp\u00f3w mikrosamochod\u00f3w, w tym Smyk. Historia po wielu latach ponownie si\u0119 powt\u00f3rzy\u0142a i zako\u0144czono produkcj\u0119 a puste budynki powoli niszcza\u0142y.<\/p>\n

Przez ostatnie lata budynki fabryki samochod\u00f3w by\u0142y burzone i dzi\u015b w zasadzie nie ma po nich \u015bladu. Starsze budynki, w kt\u00f3rych montowano inne maszyny lub mie\u015bci\u0142a si\u0119 administracja przeznaczono na mieszkania. Dzi\u015b Stoewery mo\u017cna znale\u017a\u0107 jedynie w szczeci\u0144skim muzeum. S\u0105 dowodem na to, \u017ce w latach trzydziestych na terenie p\u00f3\u017aniejszego polskiego nadmorskiego miasta mo\u017cna by\u0142o produkowa\u0107 seryjnie dziesi\u0105tki tysi\u0119cy pojazd\u00f3w i rywalizowa\u0107 z zachodnimi producentami „jak r\u00f3wny z r\u00f3wnym”. To cz\u0119\u015b\u0107 naszej historii motoryzacji, o kt\u00f3rej wielu zapomnia\u0142o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 1858 roku na obrze\u017cach Szczecina za\u0142o\u017cono zak\u0142ad mechaniczny. Pocz\u0105tkowo naprawiano w nim maszyny innych producent\u00f3w, ale ju\u017c kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej zak\u0142ad ten sam produkowa\u0142 maszyny do szycia i pisania. Wkr\u00f3tce sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym konkurentem Singera. Wraz z rozwojem rower\u00f3w naturalnym by\u0142o, \u017ce i ten wynalazek znajdzie si\u0119 w palecie produkt\u00f3w wytwarzanych przez … Stoewer.\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7915,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[1771,1774,1773,1772],"class_list":["post-7902","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-stoewer","tag-stoewer-greif","tag-stoewer-v5","tag-szczecin"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c.jpeg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c.jpeg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c.jpeg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c-150x150.jpeg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c-300x225.jpeg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c.jpeg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c.jpeg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c.jpeg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c.jpeg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c.jpeg",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/746bb3970020ae5e4cb8172c.jpeg",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"W 1858 roku na obrze\u017cach Szczecina za\u0142o\u017cono zak\u0142ad mechaniczny. Pocz\u0105tkowo naprawiano w nim maszyny innych producent\u00f3w, ale ju\u017c kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej zak\u0142ad ten sam produkowa\u0142 maszyny do szycia i pisania. Wkr\u00f3tce sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym konkurentem Singera. Wraz z rozwojem rower\u00f3w naturalnym by\u0142o, \u017ce i ten wynalazek znajdzie si\u0119 w palecie produkt\u00f3w wytwarzanych przez … Stoewer.\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7902","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7902"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7902\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20767,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7902\/revisions\/20767"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7915"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}