{"id":8790,"date":"2019-11-08T16:51:33","date_gmt":"2019-11-08T16:51:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/?p=8790"},"modified":"2019-11-08T16:51:33","modified_gmt":"2019-11-08T16:51:33","slug":"szisz-pierwszy-zawodowiec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/2019\/11\/08\/szisz-pierwszy-zawodowiec\/","title":{"rendered":"Szisz – pierwszy „zawodowiec”"},"content":{"rendered":"

Pod koniec XIX wieku sport samochodowy zrzesza\u0142 wy\u0142\u0105cznie najbogatszych. W\u00f3wczas tylko nieograniczone finanse oraz „znajomo\u015bci” pozwala\u0142y na zakup ka\u017cdego pojazdu i start w ka\u017cdych zawodach. Te by\u0142y amatorskie, dopiero pierwsze zawody o puchary Bennetta i Vanderbilta cz\u0119\u015bciowo uregulowa\u0142y sport samochodowy – powsta\u0142y pierwsze regu\u0142y, w oparciu o kt\u00f3re pr\u00f3bowano podzieli\u0107 startuj\u0105cych kierowc\u00f3w. Bycie kierowc\u0105 wy\u015bcigowym oznacza\u0142o wielkie ryzyko. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z mieszank\u0105 pr\u0119dko\u015bci, konstrukcji pojazd\u00f3w i braku do\u015bwiadczenia.<\/p>\n

Cho\u0107 dziedzic fortuny mia\u0142 pieni\u0105dze, nie mia\u0142 do\u015bwiadczenia. Takie posiadali mechanicy, kt\u00f3rych zatrudnia\u0142y pierwsze fabryki. To oni najcz\u0119\u015bciej jako pierwsi testowali nowe konstrukcje i dzi\u0119ki temu zdobywali cenn\u0105 wiedz\u0119 na temat jazdy. Jednym z takich mechanik\u00f3w by\u0142 Ferenc Szisz \u2013 z pochodzenia W\u0119gier, a w\u0142a\u015bciwie Austro-W\u0119gier, gdy\u017c w 1873 roku (kiedy si\u0119 urodzi\u0142) Austro-W\u0119gry by\u0142y jednym pa\u0144stwem. Urodzi\u0142 si\u0119 w Szeghalom i w tym miasteczku zacz\u0105\u0142 kszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w zawodzie \u015blusarza. Jako m\u0142odzieniec marzy\u0142 o zawodzie in\u017cyniera.<\/p>\n

Ferenc Szisz (1873-1944)<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: motorsportmagazine.com<\/p>\n

Mia\u0142 20 lat kiedy zainteresowa\u0142 si\u0119 motoryzacj\u0105. Pracowa\u0142 i jednocze\u015bnie studiowa\u0142 \u0142\u0105cz\u0105c teoretyczn\u0105 wiedz\u0119 o mechanice z praktyczn\u0105 nauk\u0105 zawodu. Cz\u0119sto podr\u00f3\u017cowa\u0142 po Europie. Prze\u0142omowym punktem w jego karierze by\u0142a podr\u00f3\u017c do Francji. Jako 26 \u2013 latek przyjecha\u0142 do Pary\u017ca i po kilku miesi\u0105cach (w 1900 roku) podj\u0105\u0142 prac\u0119 w zak\u0142adzie braci Renault. Ci sami startowali w wy\u015bcigach a Szisz pocz\u0105tkowo by\u0142 mechanikiem Louisa. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, po wypadku Marcela Renault, zaj\u0105\u0142 miejsce kierowcy w samochodzie tej marki. Wy\u015bcigi \u0142\u0105czy\u0142 z testami seryjnych modeli Renault.<\/p>\n

Jako do\u015bwiadczony mechanik mia\u0142 wiedz\u0119 o dzia\u0142aniu mechanizm\u00f3w pojazdu co wp\u0142yn\u0119\u0142o na spos\u00f3b jego jazdy – je\u017adzi\u0142 szybko i potrafi\u0142 wykorzysta\u0107 ca\u0142y potencja\u0142 pojazdu. W 1905 roku zaj\u0105\u0142 5. Miejsce w Pucharze Gordona Bennetta co przes\u0105dzi\u0142o o wys\u0142aniu zespo\u0142u wy\u015bcigowego Renault do USA na Puchar Venderbilta. Konkurencja by\u0142a mocna: Nazzaro, Chevrolet, Hemery a mimo to Szisz zaj\u0105\u0142 \u2026 5. miejsce. Sukces by\u0142 o tyle wa\u017cny, \u017ce wy\u015bcig\u00f3wka Renault by\u0142a znacznie s\u0142absza i mniejsza od konkurencji. Renault szybko podj\u0119\u0142o prace nad wi\u0119kszym modelem.<\/p>\n

Prze\u0142omem okaza\u0142 si\u0119 nowy model AK90CV. By\u0142a to konstrukcja na tyle dopracowana, \u017ce mo\u017cna by\u0142o rywalizowa\u0107 z mocnymi Fiatami i Mercedesem. Samoch\u00f3d by\u0142 szybki, dzi\u0119ki czemu uda\u0142o si\u0119 osi\u0105ga\u0107 \u015brednie pr\u0119dko\u015bci przejazdu na poziomie 100 km\/h. Zwyci\u0119stwo w Grand Prix Francji by\u0142o niezwykle wa\u017cne dla Szisza i Renault, dla kt\u00f3rego by\u0142a to doskona\u0142a reklama. Pojazd bez problem\u00f3w przejecha\u0142 12 okr\u0105\u017ce\u0144. Ka\u017cde z nich liczy\u0142o 103,2 km. Szisz wygra\u0142 z du\u017c\u0105 przewag\u0105 nad Nazzaro, kt\u00f3ry by\u0142 uwa\u017cany za faworyta tej imprezy sportowej.<\/p>\n

Szisz za kierownic\u0105 Renault AK90CV<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Renault<\/p>\n

By\u0142 to najwi\u0119kszy sukces w karierze Szisza. Przez kolejne dwa lata \u015bciga\u0142 si\u0119, ale bez wi\u0119kszych sukces\u00f3w. W 1907 roku by\u0142 drugi w GP Francji, co sprawi\u0142o, \u017ce na kr\u00f3tki czas by\u0142 znowu u szczytu s\u0142awy. W 1909 roku otworzy\u0142 w\u0142asny warsztat i powr\u00f3ci\u0142 do dawnego zawodu. Od tego momentu cz\u0119\u015bciej naprawia\u0142 samochody ni\u017c si\u0119 nimi \u015bciga\u0142. Nadal by\u0142 zwi\u0105zany z Renault, ale w\u0142adze firmy zdecydowa\u0142y, \u017ce ma by\u0107 jedynie kierowc\u0105 testowym i doradc\u0105 technicznym. Kr\u00f3tko pisz\u0105c – jego wiedza by\u0142a zbyt cenna dla Renault \u017ceby ryzykowa\u0107 jego \u017cycie.<\/p>\n

W 1914 roku wystartowa\u0142 w GP Francji. Nie startowa\u0142 na Renault, ale na amatorskiej wy\u015bcig\u00f3wce ma\u0142o znanej marki Alda, kt\u00f3ra nie do jecha\u0142a do mety. W tym czasie by\u0142 zwi\u0105zany z zespo\u0142em wy\u015bcigowym Fernanda Charrona (w\u0142a\u015bciciela Aldy), ale jego konstrukcje by\u0142y zbyt s\u0142abe aby rywalizowa\u0107 z ponad 100-konnymi maszynami konkurencji. Alda mia\u0142a elastyczny 4-cylindrowy silnik o pojemno\u015bci 3,2 dm3<\/sup>, ale nawet Szisz nie by\u0142 w stanie dogoni\u0107 dwukrotnie mocniejszego Mercedesa. Mercedes pozostawi\u0142 wszystkich zawodnik\u00f3w daleko za podium.<\/p>\n

Ferenc Szisz za kierownic\u0105 Aldy – 1914 r.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia<\/p>\n

Wy\u015bcig, z du\u017c\u0105 przewag\u0105 nad konkurentami, wygra\u0142a „Gwiazda Mercedesa” czyli Lautenschlager. Kolejni byli … kierowcy Mercedesa. To sprawi\u0142o, \u017ce Szisz ostatecznie po\u017cegna\u0142 si\u0119 z wy\u015bcigami. W czasie pierwszej wojny Szisz podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z przemys\u0142em lotniczym. W swoim warsztacie naprawia\u0142 pierwsze samoloty s\u0142u\u017c\u0105ce we francuskiej armii. By\u0142 specjalist\u0105 od silnik\u00f3w a te w \u00f3wczesnych samolotach by\u0142y zawodne i ich awarie by\u0142y najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 katastrof. Jako patriota sam r\u00f3wnie\u017c wst\u0105pi\u0142 do wojska, cho\u0107 nie walczy\u0142 na froncie.<\/p>\n

Podczas I Wojny \u015awiatowej na froncie s\u0142u\u017cy\u0142 w kompanii transportowej. By\u0142 jednocze\u015bnie kierowc\u0105, mechanikiem a tak\u017ce „zaopatrzeniowcem”. Podczas s\u0142u\u017cby w Algierii nabawi\u0142 si\u0119 silnej choroby bakteryjnej, kt\u00f3ra zaatakowa\u0142a jego p\u0142uca. Po wyzdrowieniu zosta\u0142 zwolniony ze s\u0142u\u017cby wojskowej i wr\u00f3ci\u0142 do swojego warsztatu. Po wojnie zako\u0144czy\u0142 prac\u0119 zawodow\u0105 i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na wie\u015b. Tam z \u017con\u0105 prowadzi\u0142 du\u017ce gospodarstwo. Jego przygoda z rolnictwem trwa\u0142a prawie 30 lat. Przez ten okres nigdy nie bra\u0142 udzia\u0142y w \u017cadnym wy\u015bcigu. Szisz zmar\u0142 w 1944 roku.<\/p>\n

Szisz jest uwa\u017cany za pierwszego zawodowego kierowc\u0119 wy\u015bcigowego w historii. Wcze\u015bniejsi nie startowali regularnie ani nie mieli takiej wiedzy i do\u015bwiadczenia. Nie otrzymywali r\u00f3wnie\u017c wynagrodzenia ani nie by\u0142o ono uzale\u017cnione od wynik\u00f3w. Pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy Szisza znajduje si\u0119 przy g\u0142\u00f3wnym wej\u015bciu na Hungaroring. Dla W\u0119gr\u00f3w jest on jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych postaci historycznych XX wieku. Szisz jest r\u00f3wnie\u017c upami\u0119tniony przez Renault a pami\u0105tki po nim znajduj\u0105 si\u0119 w Muzeum Renault znajduj\u0105cym si\u0119 tu\u017c obok toru Le Mans.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pod koniec XIX wieku sport samochodowy zrzesza\u0142 wy\u0142\u0105cznie najbogatszych. W\u00f3wczas tylko nieograniczone finanse oraz „znajomo\u015bci” pozwala\u0142y na zakup ka\u017cdego pojazdu i start w ka\u017cdych zawodach. Te by\u0142y amatorskie, dopiero pierwsze zawody o puchary Bennetta i Vanderbilta cz\u0119\u015bciowo uregulowa\u0142y sport samochodowy – powsta\u0142y pierwsze regu\u0142y, w oparciu o kt\u00f3re pr\u00f3bowano podzieli\u0107 startuj\u0105cych kierowc\u00f3w. Bycie kierowc\u0105 wy\u015bcigowym\u2026 Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej »<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8796,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[1941,1942,1943,615],"class_list":["post-8790","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","tag-ferenc-szisz","tag-pierwszy-zawodowy-kierowca-wyscigowy","tag-puchar-gordona-bennetta","tag-renault"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335.jpg",320,240,false],"landscape":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335.jpg",320,240,false],"portraits":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335.jpg",320,240,false],"thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335.jpg",320,240,false],"1536x1536":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335.jpg",320,240,false],"2048x2048":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335.jpg",320,240,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335.jpg",320,240,false],"excerpt-thumbnail":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335.jpg",187,140,false],"excerpt-thumbnail-mobile":["https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/tit_630x335.jpg",267,200,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Zbigniew Kluczkowski","author_link":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/author\/admin\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"\"Historyczne\" wpisy<\/a>","rttpg_excerpt":"Pod koniec XIX wieku sport samochodowy zrzesza\u0142 wy\u0142\u0105cznie najbogatszych. W\u00f3wczas tylko nieograniczone finanse oraz „znajomo\u015bci” pozwala\u0142y na zakup ka\u017cdego pojazdu i start w ka\u017cdych zawodach. Te by\u0142y amatorskie, dopiero pierwsze zawody o puchary Bennetta i Vanderbilta cz\u0119\u015bciowo uregulowa\u0142y sport samochodowy – powsta\u0142y pierwsze regu\u0142y, w oparciu o kt\u00f3re pr\u00f3bowano podzieli\u0107 startuj\u0105cych kierowc\u00f3w. Bycie kierowc\u0105 wy\u015bcigowym\u2026…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8790","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8790"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8790\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8797,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8790\/revisions\/8797"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8796"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8790"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8790"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historiazkolemwtle.cal24.pl\/Blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8790"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}