Rockefeller? To nazwisko kojarzy się z teoriami spiskowymi, bogactwem i chęcią wpływu na gospodarkę poprzez nieetyczne działania. Rzadziej kojarzy się z motoryzacją. Pomimo tego trzeba przyznać, że Rockefeller miał ogromny wpływ na rozwój przemysłu naftowego w USA. Wszystko za sprawą Standard Oil – przez pewien czas było to największe przedsiębiorstwo na świecie. Jego założycielem byli bracia John i William Rockefeller wraz z kilkoma wspólnikami.
Spółka uzyskała osobowość prawną w 1870 roku a jej majątek podzielono na udziały – dokładnie 10 tysięcy akcji, z których John posiadał najwięcej bo aż 2667. Firma miała ogromny kapitał i szybko pozyskała technologię potrzebną do uzyskania przewagi nad drobną, ale coraz liczniejszą, konkurencją. W zaledwie 2 lata Standard Oil wykupił większość małych rafinerii. Spółka szybko stała się monopolistą i była obiektem obserwacji rządu.
John Rockefeller i logo jego firmy
Źródło: LogoMyWay
Rockefeller stosował agresywną politykę rządzenia – czasowo obniżał ceny do poziomu poniżej kosztów produkcji i w ten sposób dziesiątkował konkurencję. Czasem stosował praktykę wykupu konkurencji, przejmował ją, ale pozostawiał jej zarząd kierując biznesami z tylnego fotela. Tak oto pojawiła się koncepcja „trustu” (oryginalna koncepcja oparta o oligopol), która zaczęła przynosić kolosalne zyski i stanowiła przykład do naśladowania dla mniejszych spółek.
Firmy z innych gałęzi przemysłu szybko skopiowały sposób działania i amerykańska gospodarka zaczęła się konsolidować. Powstało wiele monopoli a konkurencja oparta o setki przedsiębiorstw z tej samej branży powoli zanikała. W 1890 roku Kongres przyjął „Ustawę Antytrustową Shermana”, której przepisy miały ograniczyć łamanie prawa antymonopolowego. Niestety tylko w teorii. Mądre menedżerskie umysły szybko znalazły wyjście z tej sytuacji.
Wcześniej, bo w 1885 roku Standard Oil zmienił siedzibę. Z restrykcyjnego Cleveland siedzibę przeniesiono do Nowego Jorku. W nowym miejscu Standard Oil mógł sobie pozwolić na więcej. Pozew od prokuratora stanu Ohio? To pikuś, szczególnie, że firma przynosiła rocznie kilkadziesiąt milionów dolarów zysku a poziom dywidend dla akcjonariuszy kolejne kilkanaście milionów rocznie. Za takie pieniądze można było kupić każdego i zmienić jego decyzje.
Akcja Standard Oil
Źródło: Standard Oil
W 1909 roku o prywatnego giganta upomniał się Departament Sprawiedliwości. Dwa lata trwał proces, ale w końcu firmę uznano za monopol i nakazano podziału na mniejsze przedsiębiorstwa. Tak oto powstały łącznie 34 spółki. Wszystkie nadal nosiły taką samą nazwę, ale do nich dopisywano nazwę stanu, w którym działała. Stąd m.in. Standard Oil of New Jersey, Standard Oil Indiana itd. Czy firmy działały niezależnie od siebie? Jak łatwo zgadnąć … nie.
Czy Standard Oil był dobrym pracodawcą? Początkowo tak, ale w czasach gdy Ford zwiększał dniówki pracownicy rafinerii dostawali poniżej średniej. To spowodowało zmianę nastrojów społecznych w tym „molochu”. Kiedy w 1913 roku rozpoczęto strajki Rockefeller i spółka nie byli zainteresowani wysłuchaniem protestujących. Rok później podczas protestów w Ludlow prywatna armia Rockefellera i oddział Gwardii Narodowej zabiły 26 górników i członków ich rodzin.
Po tych wydarzeniach rodzina Rockefellerów przez lata zmagała się z ostracyzmem w środowisku najbogatszych Amerykanów. W konsekwencji wynajęto osobę do zarządzania wizerunkiem firmy. Czy to pomogło? Nie, do dziś to nazwisko ma same negatywne skojarzenia. John Rockefeller zmarł dwa miesiące przed swoimi 98. urodzinami. Gigantyczny spadek trafił w ręce młodszego pokolenia „niesławnej rodzinki”. Czy jego przedsiębiorstwa przetrwały?
Karykatura z początku XX wieku
Źródło: Energy History
ExxonMobil to dawny Standard Oil of New Jersey. Standard Oil Indiana to jeden z fundamentów BP, kolejnych kilka przedsiębiorstw wchodzi w skład Chevrona. Firma zaznaczyła swoją obecność na Ziemiach Polskich w czasach zaborów. Standard Oil był obecny w dawnym zaborze pruskim, ale ostatecznie w 1937 roku spółkę przejął Vacuum Oil Company S.A (dzisiejszy Mobil Company). Majątek zgromadzony przez Johna i jego następców rozsiany jest po setkach spółek naftowych.
John Rockefeller to szara eminencja początków motoryzacji, ale należy docenić jego skład w zwiększenie wydobycia tego cennego surowca. To dzięki jego kapitałowi i pracy tysięcy górników naftowych motoryzacja dokonała ogromnego rozwoju w zaledwie dwie dekady (1890-1910). Praca w górnictwie naftowym u progu XIX wieku nie była bezpieczna, ale kilkadziesiąt lat później realia pracy górników naftowych poprawiły się i dziś jest to jeden z najbardziej dochodowych zawodów.
Z wykształcenia menedżer motoryzacji i informatyk, z zamiłowania historyk techniki i pasjonat starej motoryzacji. Maniak nowoczesnych technologii. Podobno zdolny autor tekstów (m.in. dla Continental Polska i Allegro). Czasem bloger i nauczyciel blogowania. Człowiek renesansu. Nauczyciel w zduńskowolskim „Elektroniku”.
