Węgierski przemysł motoryzacyjny? Tak, istnieje taki. Ma długą historię i choć nie kojarzy się ze znanymi konstrukcjami to zawdzięczamy mu wielu wybitnych konstruktorów i przełomowe dla motoryzacji wynalazki. Jednym z najwybitniejszych konstruktorów pochodzenia węgierskiego był Janos Csonka, któremu przypisuje się wynalazek gaźnika – na pół z Donatem Banki w 1893 roku. Pod marką Csonka oferowano również udane automobile.
Żeby zrozumieć rolę Csonki dla rozwoju motoryzacji należy cofnąć się do połowy XIX wieku. Csonka urodził się w 1852 roku i od najmłodszych lat interesował się techniką. Był samoukiem, jako nastolatek miał już plany kilku wynalazków. Na początku lat 70-tych XIX wieku zainteresował się pracami Lenoira i jego silnikiem o spalaniu wewnętrznym. Jego kariera rozwijała się błyskawicznie. W 1874 roku wyjechał do Paryża aby przyjrzeć się pracy francuskich inżynierów.
Janos Csonka na automobilu własnej konstrukcji
Źródło: sztnh.gov.hu
Zaledwie 3 lata później, jako 25-latek był już kierownikiem warsztatów technicznych przy Uniwersytecie Technicznym w Budapeszcie. Csonka w latach 80-tych podejmował próby konstrukcji pojazdów z wieloma rodzajami napędu – w tym początkowo trojkołowców a następnie pojazdów dwuosiowych. W 1887 został dyrektorem w fabryce Ganza. Było to przedsiębiorstwo produkujące niemal wszystko co wykonywano ze stali – wagony kolejowe, ciągniki parowe a nawet transformatory.
Tam współpracował z Donatem Banki. Kilkuletnia współpraca zaowocowała patentem na gaźnik – stało się to 11 lutego 1893 roku. Wynalazek został zamontowany na silniku, który trzy lata wcześniej zbudował wraz z Banki. Sprawny silnik z wydajnym zasilaniem już był, Csonka postanowił skonstruować sprawny pojazd. Pierwszym była … łódź, do której przymocowano silnik zaburtowy konstrukcji Csonki, ale silnik ten (po „małych” przeróbkach) równie dobrze mógł napędzać trójkołowca lub automobil.
Pierwszy pojazd kołowy wspólnej konstrukcji Csonki i Banki zmontowano w 1896 roku. Był to dwuosobowy automobil o otwartym nadwoziu i ciekawie zaprojektowanej obudowie silnika. Cztery lata później Csonka wykorzystał części rowerowe Peugeota do konstrukcji trójkołowca. Silnik był własną konstrukcją Csanki i Banki. Było to zlecenie dla węgierskiej poczty. Ta potrzebowała pojazdów kołowych do rozwożenia przesyłek. W ten sposób zaczęła się wieloletnia współpraca konstruktorów z pocztą.
Donat Banki (po lewej) i Janos Csonka
Źródło: Google Sites
To dla poczty w 1900 roku Csonka zmontował pojazd wyposażony w skrzynię ładunkową. Csonka wtedy jeszcze było „tylko” nazwiskiem, jeszcze nie była wtedy marką. To stało się w 1904 roku. Wcześniejsze konstrukcje nie były sygnowane marką a jedynie nazwiskiem konstruktora przez co w wielu publikacjach są błędne dane. Wróćmy do tematu. W 1904 roku zmontowano osobowy automobil, który miał być produkowany niezależnie od rządowych zleceń. Do jego napędu służył 4-cylindrowy silnik o mocy 14 KM.
Silnik ten trafił również do pocztowych mikrobusów. Ile zmontowano takich pojazdów? Nie ma oficjalnych danych. Dopiero w 1909 roku Csonka zaprezentował czterokołowca, który mógł być produkowany seryjne. Był wyposażony w jednocylindrowy silnik. Dwa lata później zaprezentował większy model z silnikiem o mocy 8 KM. Tego ostatniego zmontowano 14 sztuk. W tym czasie Csonka wykonywał kolejne zlecenia dla poczty. Te skończyły się w 1912 roku.
Wóz pocztowy Csonki
Źródło: magyarmu.hu
Po zakończeniu współpracy Csonka nie podejmował prób konstrukcji nowych pojazdów. W 1912 roku wrócił do pracy w warsztatach i pracował tam do ukończenia 73 lat. Choć nie miał wymaganego wykształcenia to był uważany za dobrego nauczyciela. Podczas zajęć praktycznych przekazał wiedzę tysiącom studentów. Pomimo swoich osiągnięć zawsze był drugi, najbardziej znanym konstruktorem pochodzącym z Cesarstwa Austro-Węgierskiego był Ferdynand Porsche.
W latach 1909-1912 (według oficjalnych statystyk) powstały 93 pojazdy sygnowane marką Csonka. Do nich należy doliczyć około 30 innych pojazdów, które powstały na przełomie XIX/XX wieku i w latach 1904-1905. Csonka przeszedł na emeryturę w 1927 roku. Zmarł w 1939 roku pozostawiając po sobie jeden z największych wynalazków w motoryzacji i … pomógł węgierskim pocztowcom w transporcie przesyłek. Ciekawe czy dzięki temu częściej zostawiali awizo?
Podobne wpisy:
Jazda włoska czyli ruch drogowy w państwie o kształcie buta
Historia z normą w tle
Armbruster i długa droga do wieczności
Słodkie maleństwa
Skandynawskie Grand Prix
Bowler - w tajnej służbie Jej Królewskiej Mości
Przystojny Louis i jego znajomości
Bristol - prawie jak w samolocie
Wielka historia małego czterokołowca, część druga
Z wykształcenia menedżer motoryzacji i informatyk, z zamiłowania historyk techniki i pasjonat starej motoryzacji. Maniak nowoczesnych technologii. Podobno zdolny autor tekstów (m.in. dla Continental Polska i Allegro). Czasem bloger i nauczyciel blogowania. Człowiek renesansu. Nauczyciel w zduńskowolskim „Elektroniku”.
